تحريف ناپذيرى قرآن - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٢٢٢ - كتابهاى غيرمعتبر مورد استناد محدث نورى

و اين كار پس از وفات او به دست ديگران انجام يابد، قابل تحقق است.

محقق تهرانى مى‌گويد: «من نسخه‌هاى اين كتاب را از سه جهت متفاوت يافته‌ام:

١. تفاوت در سندهاى ذكر شده در آغاز نسخه‌هاى آن، ٢. تفاوت در چگونگى ترتيب و نظم احاديث، ٣. تفاوت در تعداد احاديث».

جهت چهارمى كه بعضى از محققان در مقدمه اين كتاب آورده‌اند اين است:

احاديث بسيارى از سليم روايت شده است و علامه مجلسى- در مجلدات مختلف بحار- و ديگر بزرگان نيز در كتاب‌هاى خود (مثل كلينى، صدوق، حلّى در مختصر بصائر الدرجات، ابن عبد الوهاب در عيون المعجزات، صفار در بصائر و ديگران در آثار مربوط) آورده‌اند؛ با اين حال، هيچيك از آنها در نسخه‌هايى كنونى كتاب سليم نيامده است. بسيارى از اين احاديث از طريقى غير از ابان و مستقيما از خود سليم نقل شده است و اين خود مسأله تصرف ابان در كتاب سليم را تأكيد مى‌نمايد. و سرانجام بايد گفت: اين كتاب به صورت مقطّع (بريده بريده) وضع شده است؛ چون لابلاى آن مكررا چنين آمده است: «و از ابان بن ابى عياش از سليم بن قيس هلالى، شنيدم ...» بنابراين، احتمال اينكه اين كتاب ساخته و پرداخته ابان بوده و او خود اين كتاب را به اين سبك قرار داده و از آن كاسته يا بر آن افزوده باشد، احتمالى قوى مى‌نمايد. پس استناد اين كتاب- با وضعيت فعلى آن- به ابان صحيحتر مى‌نمايد تا به سليم؛ هرچند اصل كتاب از سليم است.

بنابراين نمى‌توان سخنان باور نكردنى و خلاف مشهورى را كه در اين كتاب ديده مى‌شود به سليم نسبت داد.

بارى آنچه پيشواى تحقيق، شيخ مفيد قدّس سرّه درباره اين كتاب گفته، صحيح است. او چنين گفته است: «اين كتاب قابل اطمينان نيست؛ عمل كردن به اكثر آن جايز نمى‌باشد؛ در آن تخليط و دستبرد راه يافته است؛ براى اهل دين سزاوار است كه از عمل به همه آنچه در اين كتاب است اجتناب نمايند و بر همه مطالب آن تكيه نكنند و از تقليد در روايت به آن بپرهيزند».[١]

[١] . ر. ك: معجم رجال الحديث، ج ١، ص ١٤٢- ١٤١ و ج ٨، ص ٢٢٨- ٢١٦. الذريعه، ج ٢، ص ١٥٩- ١٥٢.

مقدمه كتاب سليم بن قيس، ص ٣٩- ١٩. ابن نديم، الفهرست، ص ٣٢١.