انّ با نون ثقيله ادا گردد. البته حق با اوست زيرا در اين صورت هيچ‌وجه صحيحى نخواهد داشت؛ امّا طبق قرائت تخفيف نون كه همان قرائت حفص و جمهور مسلمانان است- چنان‌كه خواهيم گفت- جايى براى اين اشكال نخواهد ماند.

اينك پاره‌اى از توجيهات را كه از طرف درخشان‌ترين چهره ادب و بيان پيرامون اين آيات چهارگانه بيان شده است از نظر مى‌گذرانيم:

١. سوره طه آيه ٦٣؛ خداوند مى‌فرمايد: «إِنْ هذانِ لَساحِرانِ». حفص، به تخفيف إن مكسور قرائت كرده كه قرائت مشهور جمهور مسلمين است و از نظر ما قرائتى صحيح است. بنابراين «إن» مخففه از ثقيله است و عمل نصب ندارد، و وجود لام بر سر خبر خود دليل است بر اين‌كه إن مخفّفه است. ابن هشام مى‌گويد: «هرگاه إن را مكسوره و مخففه يافتى و بعد از آن لام مفتوحه را ديدى، بدان كه اصل آن إنّ (مشدّد) بوده است؛ مثل آيه شريفه‌ «وَ إِنْ كانَتْ لَكَبِيرَةً»[١] و قول شاعر:

شلّت يمينك ان قتلت لمسلما		حلّت عليك عقوبة المتعمّد»[٢]

زمخشرى نيز مى‌گويد: «إن، اگر همراه لام فارقه‌[٣] باشد مخففه است».

ابن هشام مى‌گويد: «اين لام نزد سيبويه و بسيارى ديگر، همان لام ابتداء (مزحلقه: پس رانده شده) است كه مفيد تأكيد است. دخول اين لام پس از ان مخفّفه لازم است؛ همان‌گونه كه پس از انّ مثقلّه جايز است». بنابراين، آيه هيچ اشكالى ندارد؛ امّا قرائت با تشديد إنّ با الف (هذان) قرائت باقى قرّاء غير از ابو عمرو است. استدلال آنان اين است كه در مصحف امام با الف نگاشته شده و تبعيت از آن لازم است؛ اما مثقلّه بودن إنّ با رفع اسم إنّ اشكال‌آفرين است. اينان در پاسخ مى‌گويند: «رفع اسم إنّ مثقلّه، در گويش گروهى از اعراب يعنى بنو حارث بن كعب و همسايگان ايشان رايج است»[٤] و قرآن گاه در استعمالات خود، لغات قبايل غيرمشهور را به كار گرفته است.

[١] . بقره ٢: ١٤٣.

[٢] . بشكند دست تو كه مسلمانى را به قتل رساندى، بر تو عقوبت قتل عمدى روى آورده است.( مترجم).

[٣] . بدين علت بدان فارقه گويند كه ميان« ان» مخفّفه و« ان» نافيه فرق مى‌گذارد. و آن دو را از هم جدا مى‌سازد.

[٤] . فراء، معانى القرآن، ج ٢، ص ١٨٤. ابن طاووس، سعد السعود، ص ٢٦٥.