نمى‌ماند[١]. امّا در مسح پاها واجب است تمام آنها را تا دو قوزك فرا گيرد؛ از اينرو عطف بر محل مجرور است؛ يعنى «امسحو أرجلكم إلى الكعبين» نظير «و اغسلوا أيديكم إلى المرافق» و دليل آن اين است كه آيه در مقام بيان حد و مرز براى محل شستن دست‌ها و مسح پاهاست. اگر «أرجلكم» به جرّ خوانده شود معنايش آن است كه: مسح هر بخش از پاها كافى است در حالى‌كه مراد آيه اين نيست.

بنابراين، قرائت به نصب با ضابطه پذيرش قرائت، موافق است و به همين دليل، نزد ما حجت است.

٢. كلينى از عمران بن ميثم روايت كرده است كه: مردى نزد امير مؤمنان على عليه السّلام چنين خواند: «فَإِنَّهُمْ لا يُكَذِّبُونَكَ وَ لكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآياتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ؛[٢] ايشان تو را تكذيب نمى‌كنند بلكه آيات خداوند را انكار مى‌نمايند». امام فرمود: «آرى به خدا سوگند ايشان تا توانستند پيامبر را تكذيب كردند. لفظ آيه با تخفيف است:

لا يكذبونك و معناى آن چنين است: باطلى نخواهند آورد كه بتوانند با آن تو را تكذيب نمايند».[٣]

بايد گفت: حتى بر فرض صحت اين روايت، تشديد و تخفيف، نوعى اختلاف در قرائت است و ربطى به مسأله تحريف ندارد. عبارت «لا يأتون بباطل» بيان «لا يكذبونك» مى‌باشد و مقصود از عبارت «و لكنها مخفّفة» آن است كه از باب افعال و از مصدر اكذاب به‌معناى بيان كذب كسى و رسوايى اوست؛ در حالى‌كه از باب تفعيل، به‌معناى مجرد انكار و عدم تصديق آن است.

بنابراين طبق سخن امام، معناى آن چنين است: اينان تنها بر انكار و رد دعوت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بسنده نمى‌كنند، بلكه مى‌كوشند با وسايل مختلف، شريعت را ابطال و رسالت را نقض نمايند. اينان با اين كوشش‌ها در حقيقت به نبرد با رسالت الهى و انكار آيات او برخاسته‌اند. اين معنا، فارق بين باب افعال و تفعيل (با تخفيف و تثقيل عين الفعل) است و از دقت ظريفى كه در اين حديث به كار رفته است حكايت مى‌كند.

[١] . اين مطلب از افادات استاد حكيم و الهى، شيخ محمد رضا اصفهانى جرقوئى رحمه اللّه است.

[٢] . انعام ٦: ٣٣.

[٣] . الكافى، ج ٨، ص ٢٠٠، شماره ٢٤١.