تحريف ناپذيرى قرآن - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٧٢ - ١٥ از سوره برائت فقط يك چهارم آن باقىمانده است
١٤. دو دعاى قنوت
از ديگر نسبتهاى ناروايى كه متوجه اين صحابى بزرگ (ابىّ) كردهاند افزودن دو سوره، موسوم به «خلع» و «حفد»[١] در آخر مصحف خود است.
به نظر مىرسد كه اين دو- در صورت درستى سند- دعاهايى بوده است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آنها را در قنوت نمازهاى خود مىخوانده است و ابىّ آنها را بر حسب عادت كه بعضى از دعاها را در آخر مصحف مىآوردند، در آخر مصحف خود نگاشته است.
به نظر نمىرسد ابىّ چنين اعتقادى داشته و عبارات مذكور را سورههاى قرآن دانسته باشد؛ بهويژه آنكه نظم و ساختار آنها با ساختار قرآن هيچ مناسبتى ندارد و نمىتوان پذيرفت كه اين ناسازگارى بر كسى چون ابىّ مخفى مانده باشد.
ابو عبيد از ابن سيرين روايت مىكند كه: «ابىّ بن كعب در مصحف خود فاتحه و معوذّتين و «اللّهمّ إنّا نستعينك ...» و «اللّهم إيّاك نعبد ...» را نگاشت، امّا ابن مسعود آنها را واگذاشت و عثمان از ميان آنها فاتحه و معوذتين را در مصاحف ثبت نمود».
جلال الدين سيوطى مىگويد: «ابىّ دعاى خلع و حفد را در آخر مصحف خود نگاشت»[٢] اما اينكه ابن مسعود هيچكدام را در مصحف خود نياورد بدين جهت بود كه سوره حمد را عدل و برابر با قرآن مىدانست نه از خود قرآن، و معوذتين را مثل حفد و خلع دو دعا مىدانست.[٣]
اما در روزگار عثمان، هيأتى كه از طرف او مسؤوليّت جمع كردن قرآن را داشتند، آن چه را كه از قرآن بود نوشتند و مابقى را واگذاشتند؛ اين كار، خود دليل آن است كه خلع و حفد به دعا بودن مشهور بوده است.
١٥. از سوره برائت فقط يك چهارم آن باقىمانده است
مالك بن انس مىپنداشت كه سوره برائت معادل سوره بقره بوده و بسمله و آيات ديگرى از آغاز آن حذف شده است.
[١] . براى اطلاع بيشتر ر. ك: التمهيد، ج ١، ص ٣٢٣.
[٢] . الاتقان، ج ١، ص ١٨٤.
[٣] . ر. ك: التمهيد، ج ١، ص ٣١٤- ٣١٣.