رساله توضيح المسائل - فياض، شيخ محمد اسحاق - الصفحة ٤٧٣ - احكام احياى موات
ضرر به همسايهاش نباشد وگرنه جايز نيست، مثل اينكه درملك خود به گونهاى كه تصرف كند كه موجب شودديوار خانه همسايه مثلًا ترك بردارد، يا آب را در ملك خود حبس كند به گونهاى كه رطوبت آن به ساختمان همسايه سرايت نمايد، يا چاه مستراح و چاه فاضلاب را به نزديكى چاه همسايه احداث كند و موجب آلوده شدن آب آن گردد، يا چاهى در نزديكى چاه همسايه حفر كند كه موجب كمبود آب آن بشود و ظاهراً فرقى ندارد نقص مستند به اين باشد كه چاه دوّم آب چاه اوّل را جذب كند يا چاه دوّم از چاه اوّل عميقتر باشد، البته مانعى از بلند كردن ساختمان وجود ندارد اگرچه مانع استفاده از آفتاب يا هوا گردد.
(مسأله ٢٠١٦) اگر تصرّف مالك در ملكش موجب ضرر قابل توجهى به همسايهاش گردد، كه مثل اين ضرر ميان همسايهها متعارف نباشد، تصرف در آن جايز نيست و چنانچه تصرّف نمود واجب است آن ضرر را جبران نمايد و اين در صورتى است كه با ترك تصرف ضررى متوجه خود مالك نگردد، ولى اگر ضرر وارد شده بر مالك كمتر از ضرر وارد شده بر همسايه نباشد، اقرب جواز تصرّف است اگرچه احتياط ترك آن است، همان طورى كه اگر ضررى بر همسايهاش وارد شود، چنانچه ضرر عرفاً مستند به او باشد ضامن است، مثلًا اگر چاه فاضلاب را در خانهاش حفر كند كه به چاه همسايه ضرربزند، واجب است آن را پُر نمايد، مگر اينكه بر مالك ضرر وارد شود كه در اين صورت پركردن آن واجب نيست، البته اگر چاه آب را بعد از چاه فاضلاب حفر كرده باشد، اين حكم جارى نيست.
(مسأله ٢٠١٧) اگر مؤمنى به زمينى كه به صورت طبيعى آباد است از ديگران پيشى گيرد، سزاوارتر به آن است، مثل اينكه زمين داراى درخت وقابل استفاده باشد. سبقت گرفتن با استيلا وتسلط بر زمين و در اختيارگرفتن آن و خارج شدن زمين از امكان استيلاى ديگران تحقق پيدا مىكند.
(مسأله ٢٠١٨) در روايات رعايت حق همسايه و حسن معاشرت با آنها تشويق و آزار رساندن به آنها حرام شمرده شده است، در بعضى از روايات آمده است كه: «همسايه مانند خود (انسان) است واحترام همسايه بر همسايه مانند حرمت مادر او است». در بعضى روايات ديگر آمده: «كه حسن همجوارى روزى را زياد، خانهها را آباد و عمرها را طولانى مىكند».
در دسته سوّم از روايات آمده: «كسى كه آزارش را از همسايه باز دارد خداوند لغزش او را در