چهارم: در خواب اول وجوب قضا از وجوب كفاره جدا نمى‌شود، پس اگر روزه دار اطمينان داشته باشد كه اگر بخوابد بيدار مى‌شود امّا بيدار نشود روزه‌اش صحيح است، ولى اگر مطمئن نباشد و در عين حال بخوابد وبيدار نشود، بايد آن روز را امساك كند و بعد قضا نمايد و كفاره دهد.

پنجم: اگرشب جنب شودوتاصبح بيدار نشود روزه‌اش صحيح است، ولى اگر در حال جنب بيدارشود وقبل از غسل دوباره بخوابد، چنان‌چه مطمئن باشد از باب اين‌كه عادت دارد، بيدار مى‌شود و اتفاقاًبيدار نشود، بنابر احتياط واجب بايد آن روز را به اميد آن‌كه خدا قبول كند روزه بگيرد و بعد قضا نمايد، اما چنان‌چه مطمئن نباشد و بخوابد و بيدار نشود، بايد امساك كند و قضا نمايد و كفاره دهد.

وبنابراين ملاك كلى در مسأله اين كه:

در شبهاى ماه رمضان جايز است قبل از غسل جنابت بخوابد در صورتى كه مطمئن باشد بيدارمى شود، و فرقى نمى‌كند خواب اول يا دوم يا سوم يا بيشتر باشد و چنان‌چه تا صبح از روى عمد برجنابت باقى بماند اگرچه در خواب اول باشد، كفاره واجب مى‌شود، ولى وجوب قضا بستگى به تعمدندارد، بلكه اگر با اطمينان بيدارشدن براى بار دوم بخوابد و بيدار نشود، بايد امساك كند و بعد قضانمايد اما كفاره ندارد.

(مسأله ١٠١٥) بقاى بر حيض مانند جنابت است كه اگر از روى عمد تا صبح غسل نكند، روزه ماه رمضان او باطل مى‌شود، ولى در غير ماه رمضان روزه باطل نمى‌شود و چنان‌چه پاك شود ولى وقت غسل يا تيمم را نداشته باشد يا اين‌كه تا اذان صبح متوجه پاك شدن خود نشود، روزه‌اش صحيح است. بنابر احتياط اولى نفساء ملحق به حائض مى‌شود.

(مسأله ١٠١٦) اگر زن مستحاضه كثيره بخواهد مثلًا روز پنجشنبه را روزه بگيرد، شرط صحت آن اين است كه براى نماز مغرب و عشا در شب پنجشنبه غسل كند وبراى صبح پنجشنبه و ظهر و عصر آن هركدام يك غسل انجام دهد و اگر يكى از اين سه غسل را ترك نمايد آن روز، روزه‌اش باطل است، پس غسل شب قبل شرط صحت روزه فردا است ولى شرط صحت روزه روز گذشته نيست. غسل صبح رابايد بعد از اذان و پيوسته با نماز صبح به جا آورد و اگر براى نماز نافله‌