رساله توضيح المسائل - فياض، شيخ محمد اسحاق - الصفحة ٧٧٩ - احكام ديات
بايد با رضايت قاتل و ولى مقتول باشد.
(مسأله ٣٤٢٩) ديه قتل عمد، در مدت يك سال از مال جانى داده مىشود ولى جانى بين اقسام مذكورمخيّر است و هر قسمى را كه خواست مىتواند اختيار نمايد، گرچه كمترين اقسام از نظر قيمت باشد كه در زمان ما همان دوازده هزار درهم است و ولى مقتول حق ندارد قاتل را بر قسم خاصى از اقسام مذكورمجبوركند.
(مسأله ٣٤٣٠) ديه شبه عمد نيز يكى از امور مذكور است كه برعهده جانى مىباشد. البته اگر بخواهدديه را از شتر ادا نمايد، بنابر اقوى شتر بايد داراى اوصاف زير باشد:
چهلتا خلفه باشند (يعنى شش سال تا ده سال داشته باشند) و سى تا حقّه باشند (كه داخل سال چهارم شده باشند) و سىتا بنت لبون باشند (كه داخل سال سوّم شده باشند).
ويا شترها داراى اوصاف زير باشند:
سى و سه حقّه و چهل و سه جزعه (كه داخل سال پنجم شده باشند) و سى و سه ثنيه خلفه (كه به حدّ جفتگيرى رسيده باشند).
(مسأله ٣٤٣١) ديه شبه عمد ظاهراً در مدّت سه سال پرداخت مىشود.
(مسأله ٣٤٣٢) اگر قاتل در قتل شبه عمد فرار كند به نحوى كه در دسترس نباشد يا بميرد، ديه از مال او گرفته مىشود و اگر مالى نداشته باشد ديه بر عهده خويشاوندان نزديك او مىباشد و اگر آنهاهم نبودند، امام عليه السلام ديه مقتول را مىپردازد.
(مسأله ٣٤٣٣) ديه خطاى محض نيز يكى از امور مذكور است كه بر عاقله مىآيد (البته شرح و تفصيل آن به زودى خواهد آمد).
(مسأله ٣٤٣٤) هرگاه عاقله ديه را از شتر بپردازد لازم است سى تاى آن داخل سال چهارم وسى تاى آنها داخل سال سوّم شده باشند وده تاى آنها شتر مادهاى كه داخل سال دوّم شده و بيست تاى آنها شترنرى باشند كه داخل سال دوّم شده باشند.
(مسأله ٣٤٣٥) از ثبوت ديه در قتل خطا يك مورد استثنا مىشود وآن جايى است كه اگر مؤمنى را دربلاد دشمن به اعتقاد اينكه مؤمن نيست وكشتنش جايز است بكشد، بعد معلوم شود كه او مؤمن بوده، در اين صورت بنابر اظهر ديه واجب نيست، بلكه فقط كفّاره واجب مىباشد.
(مسأله ٣٤٣٦) اگر كسى انسانى را اعم از مرد و زن، از دور ببيند واعتقاد داشته باشد كه او