رساله توضيح المسائل - فياض، شيخ محمد اسحاق - الصفحة ٣٠٧ - ٧- منفعت كسب
خرج شود.
(مسأله ١٢٤٨) اگر چيزى از قبيل گندم، جو، روغن، شكر و مانند آن از مخارج سال اضافه بيايد، دادن خمس آن واجب است، امّا اگر از اجناسى مورد نياز بى نياز شود، اگرچه عين شان باقى باشد، ظاهراً خمس در آنها واجب نيست، چه بعد از سال بى نياز شود، مانند زيورآلات زنها كه در زمان پيرى از موردحاجت خارج مىشود، يا در اثناى سال بى نياز شود مانند لباسهايى كه يك يا دو ماه پوشيده يا مثل خانهاى كه از استفاده اثناء سال بخرد و در آن شش ماه مثلًا ساكن شود وبعد از آن بى نياز شود.
(مسأله ١٢٤٩) اگر اجناس مورد نياز سال مثل شكر، گندم و مانند آن از مال خمس داده خريده شودو در بين سال قيمت آنها افزايش يابد، بايد قيمت زمان خريد كسر شود نه قيمت زمان ترقى، همان طوركه اگر اجناس مورد نياز از پول خمس داده نشده خريده شود و قبل از مصرف، قيمت آن افزايش يابد، خمس قيمت زمان خريد، واجب است نه زمان مصرف.
(مسأله ١٢٥٠) اگر مقدارى از مخارج سال، تا سال دوّم باقى بماند در صورتى كه اصل آن خمس داده شده باشد، افزايش قيمت آن خمس ندارد و در صورت تنزّل قيمت، از سود سال جبران نمىشود.
(مسأله ١٢٥١) اگر با عين سود چيزى را بخرد كه به آن نياز نداشته، يا مورد نياز نباشد و براى سالهاى بعد بخرد مثل فرش، زيور آلات، خانه، باغ، و مانند آن، بايد خمس قيمت فعلى را بپردازد نه قيمت خريد، و همين طور اگر اجناسى را در ذمّه بخرد و از سود سال قيمت آن را بدهد اگرچه فعلًا دراختيارش نباشد بايد خمس قيمت آخر سال را بپردازد.
(مسأله ١٢٥٢) مصارف حج واجب و مستحب جزء مخارج سال بشمار مىرود و اگر در اثناى سال، با فايده همان سال، مستطيع شود و به سبب عذر يا از روى معصيت حج نكند، خمس فايده واجب است. اگر از منافع چند سال استطاعت پيدا شود، خمس سود سالهاى قبل نيز واجب است و چنانچه بعد از دادن خمس، استطاعت باقى بماند، حج واجب و گرنه واجب نيست. امّا منافعى كه استطاعت رادر سال حج تكميل مىنمايد، خمس ندارد. البته اگر از روى معصيت حج نكند، خمس دارد.
(مسأله ١٢٥٣) اگر شأن و منزلت شخص اقتضا كند كه براى سكونتش خانهاى داشته باشد،