رساله توضيح المسائل - فياض، شيخ محمد اسحاق - الصفحة ٣٠٩ - ٧- منفعت كسب
(مسأله ١٢٥٧) اگر كسى با سرمايهاش چند مرتبه تجارت نمايد و در بعضى ضرر و در بعضى ديگرفايده كند، چنانچه خسارت بعد از سود يا همزمان با آن باشد، بنابراقوى خسارتش با سود جبران مىشود و چنانچه هر دو مساوى باشند، خمس ندارد و اگر سود زياد باشد، در مقدار اضافى خمس تعلق مىگيرد و اگر سود كمتر باشد، خمس بر او واجب نيست و سرمايه سال بعد كمتر از سال قبل قرار داده مىشود. اما اگر خسارت قبل از سود باشد، بنابراقوى خسارت جبران نمىشود. اگر باسرمايه خود جنسهاى مختلفى خريد و فروش نمايد و در يكى زيان و در ديگرى سود كند، يا قسمتى از سرمايه با حوادث آسمانى از بين برود، يا از غير مال التجاره در مخارج خود مصرف نمايد، درتمام موارد بنابر اظهر يا لااقل طبق احتياط ضرر با سود جبران نمىشود و همين حكم نسبت به دامدارى است كه بعضى از دامهايش تلف يا دزديده شود يا بعضى از آنها را براى مخارجش بفروشد، بنابر اظهر يا لااقل طبق احتياط با منافعى كه قبل از تلف يا فروش آنها حاصل شده است خسارت جبران نمىشود، بنابراين بنابر اقرب، نقص مادران با قيمت بره هايشان كه از فايده سال حساب مىشودجبران نمىگردد.
(مسأله ١٢٥٨) كسى كه دو نوع كسب مانند تجارت و زراعت دارد اگر در يكى فايده و در ديگرى ضرركند، بنابر اقوى ضرر يكى با سود ديگرى جبران نمىشود.
(مسأله ١٢٥٩) تلف اموال غير سرمايه و مخارج، با سود جبران نمىشود.
(مسأله ١٢٦٠) اگر خانه مسكونى يا اموالى كه از مخارج او حساب مىشود، مانند اثاث خانه، لباس، ماشين و غيره از بين برود، بنابر اظهر از فايده جبران نمىشود ولى مىتواند خانه را تعمير نمايد ياچيزهايى را كه از بين رفته در اثناى سال از فايده بخرد و اين موارد از خمس مستثنى شده است.
(مسأله ١٢٦١) اگر چيزى با منفعت را با معامله خياردار بخرد و پس از مدت خيار، معامله لازم شود، در صورتى كه فروشنده و خريدار پس از تعلّق خمس، معامله را فسخ كنند، خمس ساقط نمىشود، ولى اگر فسخ معامله در شأن او باشد مانند رد مثل قيمت در اغلب موارد خيار شرط، خمس تعلّق نمىگيرد.
(مسأله ١٢٦٢) اگر مالك يا غير او مالى را تلف كند، تلف كننده ضامن خمس بوده، حاكم شرع از اومى گيرد. همچنين اگر مالك مال را براى اداى دين يا هبه يا عوض از معاملهاى به