زبان بتمجيد و تقديس پروردگار خود بگشائيم و بر پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم صلوات فرستيم و از براى خود شفاعت كنيم و پروردگار رد نكند شفاعت ما را، و اينروايت را عياشى باسانيد صحيحه خود از آن حضرت روايت نموده.

و بدانكه‌ يَوْمَ‌ ظرف‌ لا يَمْلِكُونَ‌ است يا يَتَكَلَّمُونَ‌ يعنى قادر نباشند در آن روز يا تكلم ننمايند در آن روز، و اين آيه از براى تقرير و تأكيد عدم مالكيت كفار است در خطاب چه أرواح و ملائكه كه اشرف خلايق‌اند و اقرب باو سبحانه هر گاه قادر نباشند كه متكلم شوند نزد او سبحانه مگر آنكه اذن دهد او را و او بگفتار صواب متكلم شود كه آن شفاعتست در حق كسى كه رضاى الهى تعلق بآن گرفته باشد، يا آن مأذون له كه قائل كلمه توحيد باشد پس غير ايشان چگونه بر اين مالك توانند بود.

(٣٩)- ذلِكَ الْيَوْمُ الْحَقُ‌ آن روز روزيست محقق الوقوع يعنى البته واقع خواهد شد و هيچ شكى در آمدن آن نيست‌ فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ پس هر كه خواهد فرا گيرد إِلى‌ رَبِّهِ‌ بسوى ثواب پروردگار خود مَآباً بازگشتنى بايمان و طاعت، يعنى هر كه خواهد كه عمل صالح كند كه موجب تقرب او شود بثواب او سبحانه پس او متمكن خواهد شد بر آن بجهت ازاحه علل و ايضاح سبل و ابلاغ رسل.

(٤٠)- إِنَّا أَنْذَرْناكُمْ‌ بدرستى كه ما بيم كرديم شما را و ترسانيديم‌ عَذاباً قَرِيباً از عذاب نزديك كه عذاب آخرتست‌ [١] و قرب او به اعتبار تحقق اوست چه هر آينده قريبست:

[١] حقتعالى از روى حكمت و مصلحت قيام قيامت و آمدن ساعت و اوضاع و وقايع آن جهان را نزديك شمرده و در آيات چندى خبر از قرب آن داده است در سوره شورى فرموده‌ وَ ما يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ قَرِيبٌ‌ و در سوره قمر اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ و در سوره انبياء اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسابُهُمْ وَ هُمْ فِي غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ‌ و در سوره‌ النَّبَإِ ميفرمايد: إِنَّا أَنْذَرْناكُمْ عَذاباً قَرِيباً و اين خود لطفيست از حضرت آفريدگار ببندگانش چه آنكه وجه مردم به اينكه قيامت و ثواب و عقاب و بهشت و دوزخ نزديك است بيشتر مايه تحذر و خوف از اهوال قيامت و انگيزش آنان بسوى طاعت و عبادت خواهد بود و پوشيده نماند كه اين قرب و نزديكى يا بطور حقيقت است چنان كه جمعى از علماء و مفسرين بر آنند و اينان ميگويند بيشتر عمر دنيا سپرى شده و كمتر آن باقيمانده پس صحيح است كه قيامت را نزديك بدانيم چنان كه در عرف مردم شيوع دارد كه بسى از مردم كه اكثر دوران حيات را از دست داده چون سخنى از مرگ بميان آيد ميگويد، رفتن من نزديك شده و آفتاب زندگى سر بام رسيده است با آنكه ممكن است چندين سال ديگر زندگى كند و يا آنكه تعبير بقريب باعتبار آنست كه قيامت يقينا و حتما تحقق مييابد چنان كه جمعى ديگر گفته‌اند و ما در جاى ديگر اين قول را بيان خواهيم كرد انشاء اللَّه تعالى.