(٦)- وَ لا تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ و عطامده در حالتى كه طلب كثرت آن كنى و بيشتر از آن بستانى يا مستكثر آن چيزى باشى كه داده باشى چه متاع دنيا قليلست و منت مكدر صفوتست، اين نهى است از آنكه چيزى، ببخشند بطمع آنكه در عوض آن زياده از آن بستانند و اين نيز نهى است نسبت بجميع بندگان و از اينجا است كه ربح خوردن از اهل ايمان در معامله مكروهست و يا نهى است مخصوص بآن حضرت صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم چه آن حضرت از جانب او سبحانه مؤدب بود با شرف آداب و احسن اخلاق؛ و گويند اين نهى مردمانست از رياء و بنا بر اين نهى بر سبيل وجوب باشد نسبت بكافه خلقان، و نزد بعضى ديگر معنى آنست كه منت منه بر خداى در عبادت و طاعت در حالتى كه آن را بسيار شمرى، يا سست مشو در عمل خود در حالتى كه طاعت خود را بسيار و بزرگ تصور كنى، يا مردمان را ممنون مساز باداى رسالت در حالتى كه طلب بسيارى مزد كنى از ايشان يا آن را بسيار پندارى.

(٧)- وَ لِرَبِّكَ فَاصْبِرْ و از براى رضاى پروردگار خود و يا بجهت موافقت امر او پس صبر كن بر اذيت مشركان، يا بر مشاق تكاليف مأموره و از تبليغ رسالت و تعليم شريعت و اداى فريضه و سنت.

(٨)- فَإِذا نُقِرَ فِي النَّاقُورِ پس چون دميده شود در ناقور يعنى در صور، و اين فاعولست مشتق از نقر بمعنى تصويت و اصل آن قرع است كه سبب صوتست و مراد بآن نفخه ثانيه است كه حق سبحانه فرموده‌ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرى‌ فَإِذا هُمْ قِيامٌ يَنْظُرُونَ‌ و يا نفخه اولى حيث قال‌ وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ‌ و (فاء) از براى سببيت است كأنه قال اصبر على اذاهم فبين أيديهم يوم عسير يلقون فيه عاقبة أذاهم و تلقى عاقبة صبرك عليه يعنى صبر كن بر ايذاى ايشان بتو كه در پيش ايشانست روز دشوار كه بر سند بجزاء ايذاى خود و برسى بعاقبت صبر خود بر اين اذيت و فَإِذا از براى ظرف است كما دل عليه قوله:

(٩)- فَذلِكَ‌ پس آن وقت دميدن‌ يَوْمَئِذٍ آن روز يَوْمٌ عَسِيرٌ روزى است دشوار يعنى امر آن دشوار است.

(١٠)-

عَلَى الْكافِرِينَ‌ بر ناگرويدگان بدانكه‌ فَإِذا منصوب المحل است بفعلى كه جزاء دلالت بر آن ميكند زيرا كه معنى آنست كه فاذا نقر فى الناقور عسر الامر على الكافرين و فَذلِكَ‌ مبتداء است و يَوْمٌ عَسِيرٌ خبر آن و يَوْمَئِذٍ بدل مبتداء يا آنكه ظرف‌ يَوْمٌ عَسِيرٌ باشد زيرا كه تقدير اينست كه فذلك وقت النقر وقوع يوم عسير چه قيامت واقع خواهد شد در حينى كه‌