تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٤٢ - سوره الفجر(٨٩) آيات ١٠ تا ١٩
افتخار ميكنند و استحقاق كرامت را از آن ميدانند پس حقيقت معنى آيه آنست كه اگر حق سبحانه از روى تفضل بآدمى اكرام نمايد بر وفق حكمت و مصلحت نعمت خود را بر او منبسط سازد او گويد كه بر سبيل افتخار و اظهار استحقاق آنكه رَبِّي أَكْرَمَنِ نه بقصد تفضل، و يا گوئيم كه انكار و ذم منساق است بقوله رَبِّي أَكْرَمَنِ يعنى چون حق سبحانه بر بنده تفضل مينمايد و اكرام ميكند او را بآن وى اعتراف مينمايد بفضل حق سبحانه و اكرام او و اگر ترك تفضل ميكند بر او وى آن را بهوان تسميه ميكند و حال آنكه اين هوان نيست چنان كه دانسته شد، و مؤيد اينوجه است ذكر اكرام در قوله فَأَكْرَمَهُ انتهى كلام صاحب كشاف، پس بر سبيل التفات از غيبت ميفرمايد كه سوءت شما منحصر در قول مذكور نيست بَلْ بلكه فعل شما أسوء است از قول شما و ادلست بر تهالك شما بمال و آن اينست كه لا تُكْرِمُونَ الْيَتِيمَ گرامى نميداريد طفل بىپدر را و از مالى كه خداى بشما كرامت فرموده او را نمينوازيد بلقمه و خرقه و تفقد و دلجويى او نميكنيد بصله و و عطيه تا از ذل سؤال خلاصى يابد، تخصيص يتيم بجهت آنست كه او را كافلى نيست كه بامر او قيام نمايد و حضرت رسالت صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم فرمود كه
أنا و كافل اليتيم كهاتين فى الجنة
و اشارة بسبابه و وسطى كرد، مقاتل گفته كه قدامة بن مظعون در حجر امية بن خلق يتيم بود و اميه او را از حق خودش منع ميكرد و مال او كه نزد اميه بود در انفاق او صرف نميكرد حق سبحانه فرمود كه مال يتيم را كه در تحت تصرف شما است صرف نفقه او نميكنيد و اين بنا بر عادت كفار بود كه يتيم را محروم مىساختند از مالى كه بطريق ارث بدو مىرسيد.
(١٨)- وَ لا تَحَاضُّونَ و تحريص نمىكنيد يكديگر را عَلى طَعامِ الْمِسْكِينِ بر دادن طعام بدرويش، مراد آن است كه بجهت فرط محبت شما بر حطام دنيا و بخل بر آن نه يتيم را دلنوازى ميكنيد و نه مسكين را نوازش مىنمائيد و نه يكديگر را بر آن ترغيب مينمائيد، و بعضى گفتهاند كه معنى آيه آن است كه من مال را بشما دادهام تا بآن اكرام ايتام نمائيد و اعطاى مساكين و چون شما ترك اعطا و اكرام مينمائيد موجب اهانت شما مىشود نه تقتير سبب اهانت شما باشد.
(١٩)- وَ تَأْكُلُونَ التُّراثَ و مىخوريد ميراث او را أَكْلًا لَمًّا خوردنى كه خداوند جمعيتست يعنى مالها را از حلال و حرام مىخوريد و هيچ تفرقه نمىكنيد ميان آنها و از يكديگر امتياز نمينمائيد، گويند مراد اموال ايتام است كه با مالهاى خود خلط ميكردند و همه را مىخوردند و هيچ به يتيمان نميدادند، و در اخبار آمده كه ايشان ميراث بنساء و صبيان نمىدادند و مالهاى ايشان را با مال خود جمع مىكردند و همه را خود مىخوردند و آنها را محروم مىكردند، و يا