(٢١)- وَ إِذا قُرِئَ‌ و چون خوانده شد عَلَيْهِمُ الْقُرْآنُ‌ بر ايشان قرآن‌ لا يَسْجُدُونَ‌ فروتنى نميكنند و منقاد آن نميشوند يا نماز نمى‌گذارند يا سجده نميكنند بر تلاوت آن و باتفاق علماى ما اين سجده از سجده مندوبه است نه مفروضه، و صاحب فتوحات اين سجده را سجده جمع گفته چه بعد از استماع قرآنست و قرآن جامع صفات تنزيه و تقديس او سبحانه است، و بعضى علماء اينجا سجده كنند و جمعى در آخر سوره و ابو هريره اينجا سجده كردى و گفت كه من ديدم كه رسول صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم اين آيه تلاوت فرمود و سجده كرد و اين سجده سيزدهم است از سجدات قرآن، مروى است كه حضرت رسالت پناه صلوات اللَّه عليه و آله‌ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ‌ را قرائت فرمود سجده كرد و مؤمنان همه تبعيت نموده سجده كردند كفار قريش بر بالاى سر ايشان ايستاده بودند دست بر- دست ميزدند و استهزاء ميكردند حق سبحانه اين آيه نازل ساخت، و ابو حنيفه باين آيه احتجاج كرده بر وجوب سجده نزد تلاوت اين آيه، و از ابن عباس مرويست كه (ليست فى المفصل سجدة) و حسن نيز اين را واجب نميداند، و سجده ناكردن كفار نه از جهت قصور دليل و انقطاع حجت است.

(٢٢)- بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا بلكه آنان كه نگرويده‌اند يُكَذِّبُونَ‌ تكذيب ميكنند مر قرآن را و تدبر نمينمايند در آيات و ايمان نمى‌آرند بجهت اقتفاء برؤسا و تقليد آباى خود در تكذيب (٢٣)- وَ اللَّهُ أَعْلَمُ‌ و خداى داناتر است‌ بِما يُوعُونَ‌ بآنچه نگاه ميدارند در وعاى دل خود از كفر و بآنچه مى‌پوشند از كينه و عداوت مؤمنان و يا بآنچه جمع ميكنند در صحف خود از اعمال سيئه و ذخيره مينهند از براى خود از انواع عقوبات اخرويه، اصل ايعاء ادخال چيزيست در وعاء و قلوب اوعيه آن چيزيست كه در او حاصل ميشود از علم و جهل و فى كلام امير المؤمنين عليه السّلام‌

هذا القلوب اوعية خيرها أوعاها.

(٢٤)- فَبَشِّرْهُمْ‌ پس مژده ده ايشان را بِعَذابٍ أَلِيمٍ‌ بعذاب دردناك، ايراد بشارت در مقام انذار براى تهكم و استهزاء است و قوله:

(٢٥)- إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا استثناء منقطع است يعنى ليكن آنان كه بگرويدند وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ‌ و كردند عملهاى ستوده‌ لَهُمْ أَجْرٌ مر ايشانراست مزدى‌ غَيْرُ مَمْنُونٍ‌ نابريده و ناكاسته يا منت نانهاده و ميتواند بود كه استثناء متصل باشد و معنى اينكه بيم فرماى كفار را بعذاب أليم و عقاب عظيم مگر آنان كه توبه كردند و ايمان آوردند و عمل صالح بجاى آوردند، و بدانكه در قول (لا يؤمنون و لا يسجدون) دلالت است بر آنكه ايمان و سجود فعل بندگان است زيرا