(١١)- وَ جَعَلْنَا النَّهارَ و گردانيديم روز را مَعاشاً وقت طلب معيشت تا مستيقظ شويد و در حوايج و مكاسب خود متقلب شويد و در تحصيل آن جستجوى نمائيد، يا روز را سبب حيات شما ساختيم تا در آن از خواب مبعوث شويد.

(١٢)- وَ بَنَيْنا و بنا كرديم‌ فَوْقَكُمْ‌ بر زبر شما سَبْعاً شِداداً هفت آسمان سخت را يعنى محكم و استوار كه در او فرجه و شكافى كه نشانه خلل و زلل باشد نيست‌ [١] و بمرور دهور در او قصور و فطور پيدا نميشود.

(١٣)- وَ جَعَلْنا و آفريديم در آسمان‌ سِراجاً وَهَّاجاً چراغى درخشان و تابان يا در فرط حرارت و اين مشتقست از وهجت النار إذا أضاءت يا از وهج كه بمعنى حر است و بهر تقدير مراد آفتابست كه درخشنده و گرم كننده عرصه غبراء است.

(١٤)- وَ أَنْزَلْنا و فرو فرستاديم‌ مِنَ الْمُعْصِراتِ‌ از ابرهاى فشارنده بباران يعنى از ابرهايى كه مشرف باشند بر آنكه رياح عصر آنها نمايند پس باران را ببارانند كقولك احصد الزرع اذا حان له أن يحصد و منه اعصرت الجارية إذا دنت أن تحيض، و از مجاهد منقولست كه معصرات رياح‌اند كه سحاب را عصر ميكنند تا از آن باران بيرون ميآيد و بنا بر اين‌ مِنَ‌ بمعنى (باء) باشد يعنى بسبب رياح معصرات باران از ابر جدا ميشود، و يا آنكه چون رياح منشى سحابست و مدرّ اخلاف آن از اينجهت مبدء انزال واقع شده از عبد اللَّه مسعود مرويست كه خداى تعالى باد را ميفرستد تا ابر را جمع كند پس آب از او چنان فرود آيد كه شير از پستان شتر بدفع و شدت، و بعد از آن بادى ديگر بيايد و آن را پراكنده كند در هوا و چون بزمين آيد شدت آن مضرت نرساند، و حسن و قتاده گفته‌اند

[١] ما در مواضع عديده اين كتاب ياد آور شده و در پاورقيها مشروحا نوشتيم كه مركوز اذهان جميع مليون عالم در تمام اعصار و ازمنه چنين بود كه آسمانها از بزرگترين عجائب خلقت و بدايع صنعت حضرت آفريدگارند و عدد آنها هفت و همگى از قبيل اجسامند و در تمام كتب آسمانى و صحف ربانى نيز بر اين معنى تصريح شده بالاخص قرآن كريم كه در نه موضع هم چنان كه در نظر است بدين مطلب تنصيص فرموده است

[١] سورة بقره آيه ٢٩ ثُمَّ اسْتَوى‌ إِلَى السَّماءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ‌ الاية (٢) الاسراء آيه ٤٤ تُسَبِّحُ لَهُ السَّماواتُ السَّبْعُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَ‌ الاية (٣) المؤمنون آيه ١٧ وَ لَقَدْ خَلَقْنا فَوْقَكُمْ سَبْعَ طَرائِقَ‌ الاية (٤) المؤمنون آيه ٨٦ قُلْ مَنْ رَبُّ السَّماواتِ السَّبْعِ‌ الاية (٥) فصلت آيه ١٢ فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ‌ الاية (٦) الطلاق آيه ١٢ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ‌ الاية (٧) الملك آيه ٣ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ طِباقاً الاية (٨) نوح آيه ١٥ أَ لَمْ تَرَوْا كَيْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَماواتٍ طِباقاً آيه ١٢ وَ بَنَيْنا فَوْقَكُمْ سَبْعاً شِداداً و پوشيده نماند كه اين آيات كريمه صريحند در اينكه شماره آسمانها هفت است و دلالت دارند بر اينكه آسمانها غير از افلاك بمعنى مدارات ستارگان و غير از افلاك نه گانه حكماء و فلاسفه است و نيز دلالت ميكنند بالاخص آيه اخيره بر اينكه بناء آسمانها سخت و محكم و استوار است و از مرور دهور و اعصار آسيبى و آفتى بدانها نرسد و خلل و ويرانى در آنها رخ ندهد.