تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ١١٨ - سوره المرسلات(٧٧) آيات ٢٠ تا ٢٩
بجهت استيناف آنست، و مبرد گفته كه تقدير اينست كه ثم نحن نتبعهم نه غير آن زيرا كه جمله اولى ماضى است و ثانى مستقبل، و مؤيد تفسير اولست قول حسن بصرى كه إن الاخرين هم الذين يقوم عليهم القيمة، و نُتْبِعُهُمُ بجزم كه از قرائت شاذ است مقوى قول ثانيست.
(١٨)- كَذلِكَ مثل اين فعل شنيع نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ ميكنيم بهمه گناهكاران مراد كفارند.
(١٩)- وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ مكروهى بزرگ در آن روز لِلْمُكَذِّبِينَ مر تكذيب كنندگان را است بآيات خدا و انبياء، اين تكرير نيست زيرا كه اول تكذيب است بقيامت و اين تكذيب بآيات خدايا ويل اول عذاب آخرتست و ثانى اهلاك در دنيا، و بر تقدير تسليم اطلاق تكذيب و حمل آن بر- تكرير بجهت تأكيد نيز حسن است و شايع در كلام عرب چنانچه در سورة الرحمن مبين شد
بعد از آن بر سبيل منت و تذكير نعمت ميفرمايد كه:
(٢٠)- أَ لَمْ نَخْلُقْكُمْ آيا نيافريديم شما را مِنْ ماءٍ مَهِينٍ از آبى خوار و بىمقدار.
(٢١)- فَجَعَلْناهُ پس گردانيديم آن آب را و نگاه داشتيم فِي قَرارٍ مَكِينٍ در قرارگاه استوار كه رحم است.
(٢٢)- إِلى قَدَرٍ مَعْلُومٍ تا بمقدارى دانسته شده و معين گشته كه آن زمان ولادتست كه آن نه ماهست يا زياده يا كمتر.
(٢٣)- فَقَدَرْنا پس توانا بوديم بر آفرينش شما فَنِعْمَ الْقادِرُونَ پس نيك تواناييم ما بر تدبير آن يا اندازه كرديم خلق شما را از قصر و طول و ذكر و انثى و غير آن از كيفيت و كميت پس نيكو اندازه كنندهايم [١] ما مؤيد اينست قرائت كسايى و نافع كه فَقَدَرْنا است بتشديد دال و شبههاى نيست كه خلق انسان كه مشتمل است بر هيئة كمال و حسن فعال و حواس صحيحه و عقل و تميز و نطق از آب ضعيف مهين اعظم اعتبار است و ابين حجت بر آنكه صانع او مدبر و حكيم و عالم و قادر است و جاحد اين مكابر است ببداهت عقل.
(٢٤)- وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ بزرگتر بلائى آن روز لِلْمُكَذِّبِينَ مر تكذيب كنندگان را است مر قدرت ما را بر اين و باور ندارندگان اقتدار ما بر اعاده امثال اين.
(٢٥)- أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ آيا نگردانيديم زمين را كِفاتاً جمع كننده و ضم نماينده
[١] يعنى محتملست فَقَدَرْنا الاية از قدرت بمعنى توانايى باشد يعنى ما بقدرت كامله خود از آب پست و بىمقدار شما را بيافريديم و محتملست كه بمعنى فَقَدَرْنا بتشديد باشد يعنى ما تقدير كرديم آفرينش شما و اعضاء و جوارح و الوان و سائر خصوصيات شما را و هم چنين است نسبت به فَنِعْمَ الْقادِرُونَ.