روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ٨٤ - يك كفرورزى

حالت اندوه و نگرانى را نسبت به پيامبر (ص) با تأكيد بيشترى بيان مى‌كند. همين تعبير در آيه سوم سوره شعرا نيز در باره ايمان نياوردن مردم، تكرار شده است.[١] در آيه هشتم سوره فاطر نيز با تعبير «حسرت» از ناراحتى پيامبر (ص) ياد شده است:

(فَلا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَراتٍ.

پس جانت به خاطر شدّت تأسف بر آنان از دست نرود!).

كلمه «حَسَرات» جمع «حسرت» است، به معناى اندوه و غم بر آنچه از دست رفته و پشيمانى از آن است‌[٢]، و مراد از اين‌كه فرمود: «نفست بر ايشان نرود» اين است كه تو خود را با اندوه از اين‌كه چرا اينان ايمان نمى‌آورند، هلاك مكن![٣]

تعبير ديگرى كه در اين باره به كار رفته است، فعل «تشقى» برگرفته از مصدر «شقاوت» است:

(طه ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقى‌.[٤]

طه! ما قرآن را بر تو نازل نكرديم كه خود را به زحمت بيفكنى!).

راغب اصفهانى، شقاوت را بر خلاف سعادت دانسته و پس از تقسيم آن بر دو نوع دنيوى و اخروى، از قول برخى اهل لغت، استعمالش در معناى سختى و دشوارى را نيز جايز مى‌داند.[٥]

در باره نوح (ع) نيز اين ناراحتى با عبارت «لا تبتأس» وارد شده است:

(وَ أُوحِيَ إِلى‌ نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ فَلا تَبْتَئِسْ بِما كانُوا يَفْعَلُونَ.[٦]

و به نوح وحى شد كه: جز آنها كه [تا كنون‌] ايمان آورده‌اند، ديگر هيچ كس از قوم تو ايمان نخواهد آورد! پس، از كارهايى كه مى‌كردند، غمگين مباش!).

كلمه «ابتئاس» مصدر باب افتعال از ماده «بؤس» و به معناى اندوهِ توأم با ذلّت و خضوع است.[٧]

[١].( لَعَلَّكَ باخِعٌ نَفْسَكَ أَلَّا يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ‌)( شعرا، ٣).

[٢]. قاموس قرآن، ج ٢، ص ١٣٢.

[٣]. ترجمه تفسير الميزان، ج ١٧، ص ٢٣.

[٤]. سوره طه، آيه ١ و ٢.

[٥]. مفردات ألفاظ القرآن، ص ٤٦٠.

[٦]. سوره هود، آيه ٣٦.

[٧]. ترجمه تفسير الميزان، ج ١٠، ص ٣٣٣.