بعثت، مأموريّت خود را به طور پنهانى انجام داده بود، فرمان يافت كه آشكارا مردم را به سوى خدا و آموزه‌هاى اسلام دعوت كند و به دشمنى‌ها و كارشكنى‌هاى مشركان اهميّت ندهد. بديهى است كه با علنى شدن دعوت و به دنبال آن در هم ريختن نظام شرك و بت‌پرستى، مخالفت‌ها و دشمنى‌هاى مشركان بيشتر مى‌شد. از اين رو، خداوند در اين آيات از راه‌هاى مختلف به دلدارى و تقويت روحيه ايشان پرداخته و با تعابير گوناگون، حمايت همه‌جانبه خويش را از وى اعلام مى‌دارد. ابتدا به پيامبرش اطمينان مى‌دهد كه او را يارى خواهد كرد و شرّ استهزاگران را از وى دفع مى‌نمايد. در ادامه، پس از معرفى اين مسخره كنندگان، از آگاهى خويش بر دلتنگى و ناراحتى پيامبر (ص) از گفته‌هاى آنان خبر مى‌دهد و پس از آن، ايشان را به تسبيح خدا و سجده و عبادت توصيه مى‌كند. شاهد بحث ما اعلام آگاهى خدا از دلتنگى پيامبر (ص) است كه در اين آيه بيان شده است:

(وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ يَضِيقُ صَدْرُكَ بِما يَقُولُونَ.[١]

و قطعاً مى‌دانيم كه سينه تو از آنچه مى‌گويند، تنگ مى‌شود).

واژه «ضيق» به معناى تنگى و ضدّ وسعت و گشايش است.[٢] اين واژه در چهار آيه، همراه با كلمه «صدر» به معناى سينه آمده است.[٣] «ضيق صدر» به معناى تنگى سينه و در مقابل «شرح صدر» يا «سعه صدر» به معناى گشادگى و وسعت سينه، استعمال مى‌گردد. مراد از صدر در اين تعابير، قلب و روح آدمى است‌[٤] و تنگى و گشايش آن، به معناى گنجايش روح براى قبول حقايق و عدم آن خواهد بود.[٥] تعلّق علم خدا در اين آيه، دلتنگى پيامبر (ص) بيان شده است. خداى تعالى با اين بيان، پيامبر گرامى‌اش را كه همواره از سخنان كينه‌توزانه مشركان ناراحت مى‌شد و غمى جانكاه در دل او مى‌نشست، تسليت و دلدارى داده است.[٦]

[١]. سوره حجر، آيه ٩٧.

[٢]. لسان العرب، ج ١٠، ص ٢٠٨؛ مفردات الفاظ القرآن، ص ٥١٣.

[٣]. افزون بر آيه فوق، ر. ك: سوره انعام، آيه ١٢٥؛ سوره هود، آيه ١٢؛ سوره شعرا، آيه ١٣.

[٤]. تفسير نمونه، ج ٥، ص ٤٣٤.

[٥]. ترجمه تفسير الميزان، ج ٧، ص ٤٧٠.

[٦]. همان، ج ١٢، ص ٢٨٧؛ ترجمه مجمع البيان، ج ١٣، ص ٢٢٠؛ مفاتيح الغيب، ج ١٩، ص ١٦٥؛ التحرير و التنوير، ج ١٣، ص ٧٢.