غلط و محاسبه نادرست به اين ارزيابى رسيده‌ايم، هنگامى كه وارد آن مى‌شويم، تازه اندازه واقعى‌اش نمايان مى‌شود و در آن لحظه، ديگر تاب و توانى براى تحمّل آن وجود نخواهد داشت. بنا بر اين، مهم آن است كه كشف كنيم سختى، در واقع كوچك است، نه آن كه سختى را كوچك فرض كنيم.

تقليل مشكل هم مى‌تواند نسبت به كمّيت و مقدار سختى صورت بگيرد و هم نسبت به كيفيت آن. گاه كم بودن مدّت‌زمان درگيرى با سختى است كه نمايان مى‌شود و از زيادشمارى و طولانى بودن غير واقعى آن جلوگيرى مى‌كند و زمانى با توجّه به اثرگذارى واقعى مشكل، از پايين بودن سطح دشوارى آن آگاه مى‌شويم. بنا بر اين، روش تقويت تقليلى به دو شكل «تقليل كمّى» و «تقليل كيفى»، قابل اجرا خواهد بود. در قرآن كريم از هر دو شكل آن براى تقويت توان افراد استفاده شده است. براى كوچك‌سازى دشوارىِ يكى از تكاليف الهى يعنى روزه‌دارى و تقويت توان روزه‌داران از تقليل كمّى، و براى تقويت مسلمانان در برابر اذيت‌هاى يهوديان و تحمّل‌پذير شدن زيان‌رسانى آنان، از تقليل كيفى استفاده شده است.

الف- تقليل كمّى‌

نگه‌داشتن نفس از كارهاى حلال از جمله خوردن و آشاميدن، امرى دشوار است. انسان روزه‌دار بايد بر خلاف ميلش از انجام دادن برخى افعال دورى كند و اين برايش حدّاقل در ظاهر مشقّت‌آور است، به همين جهت از آن به عنوان كفّاره برخى گناهان استفاده مى‌شود.[١] خداوند متعال هنگامى كه حكم وجوب روزه را تشريع مى‌فرمايد، افزون بر استفاده از تقويت تعميمى و بيان اشتراك مسلمانان با امّت‌هاى قبل در اين تكليف، با برجسته ساختن ايّام محدود روزه‌دارى، اين حكم را براى مكلّفان تحمّل‌پذير مى‌كند و از مشقّت آن مى‌كاهد.

(يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ‌\* أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ ....[٢]

[١]. براى مثال، قتلِ نفس، افزون بر ديه، كفّاره دارد و آن آزاد كردن يك بنده يا دو ماه روزه گرفتن است( تسنيم، ج ٩، ص ٢٦٧).

[٢]. سوره بقره، آيه ١٨٣ و ١٨٤.