اهل كتاب را در نظر پيامبر (ص) كوچك جلوه داده است. در واقع با سنجش ميان سطح سختى وارده بر آن بزرگواران، تحمّل‌پذيرتر بودن سختى پيامبر (ص) را نمايان ساخته است.

دو. نافرمانى و هدايت‌ناپذيرى‌

عدم پذيرش دعوت پيامبر (ص) و مخالفت با اوامر ايشان از نگرانى‌هايى بود كه ايشان را آزار مى‌داد؛ چرا كه يكى از آرزوهاى پيامبر (ص) اين بود كه همه مردم، هدايت شده و اسلام را بپذيرند؛ امّا وقتى اين مخالفت‌ها را مشاهده مى‌نمود، غمگين و ناراحت مى‌شد.[١] اين در حالى است كه اگر شخصى ببيند افرادى كه از حق گريزان‌اند، حتّى از دستورهاى كسى كه از جايگاه بالاترى از وى قرار دارد نيز پيروى نمى‌كنند، با اين مشكل، راحت‌تر كنار مى‌آيد؛ چرا كه مى‌فهمد آنان به هيچ وجه قابل هدايت نيستند كه حتّى از اوامر مافوق او سرپيچى كرده‌اند. از اين رو، خداى متعال با بيان سابقه نافرمانىِ بيشتر افراد از جمله ابليس از دستورهاى وى، به پيامبرش دلدارى مى‌بخشد كه ديگر به خاطر نافرمانى برخى مردم، اين قدر نگران و اندوهگين نباشد.

در روايتى از امام كاظم (ع) ذيل آيه ٣٤ سوره بقره‌[٢] و ١١٦ سوره طه‌[٣] كه جريان امر خداوند بر سجده آدم (ع) و نافرمانى ابليس را بيان مى‌نمايد، مى‌خوانيم كه على بن جعفر از ايشان نقل مى‌كند:

لَمَّا رَأَى رَسُولُ اللَّهِ ٩ تَيماً وَعَدِياً وَبَنِى أُمَيةَ يرْكبُونَ مِنْبَرَهُ أَفْظَعَهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَك وَتَعَالَى قُرْآناً يتَأَسَّى بِهِ (وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبى‌) ثُمَّ أَوْحَى إِلَيهِ يا مُحَمَّدُ إِنِّى أَمَرْتُ فَلَمْ أُطَعْ فَلَا تَجْزَعْ أَنْتَ إِذَا أَمَرْتَ فَلَمْ تُطَعْ فِى وَصِيكَ.[٤]

چون رسول خدا (ص) در خواب ديد كه تَيم و عَدى و بنى‌اميّه بر منبر او مى‌نشينند، او را هراس و غم گرفت. پس خداى تبارك و تعالى آيه قرآنى‌

[١]. ر. ك: سوره كهف، آيه ٦، سوره فاطر، آيه ٨.

[٢].( وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبى‌ وَ اسْتَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الْكافِرِينَ).

[٣].( وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبى‌ وَ اسْتَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الْكافِرِينَ).

[٤]. الكافى، ج ١، ص ٤٢٧.