روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ١٧٣ - ١ تقويت«استعانتى»
انسان، حريص و كمطاقت آفريده شده است. هنگامى كه بدى به او رسد، بىتابى مىكند، و هنگامى كه خوبى به او رسد، مانع ديگران مىشود [و بخل مىورزد]، مگر نمازگزاران).
از سوى ديگر، خودِ نماز، حاصل صبر است؛ زيرا طاعت كه بايد بر آن صبر كرد، شامل نماز نيز هست و كسى كه نماز مىگزارد، بر اين طاعت صبر مىكند و تا انسان صبر بر طاعت نداشته باشد، نماز نخواهد گزارد. از اينرو، خداى سبحان به رسول اكرم (ص) فرمود: (وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها؛[١] خانواده خود را به نماز فرمان ده و بر انجام دادن آن شكيبا باش!).
خلاصه اين كه، نماز و صبر نسبت به يكديگر تأثير و تأثّر متقابل دارند و همانگونه كه درجهاى از صبر به نماز كمك مىكند، درجه قوىترى از صبر به وسيله نماز پديد مىآيد و همانطور كه مرتبهاى از نماز، مايه ظهور صبر مىشود مرحله برترى از نماز، بر پايه صبر قرار دارد.[٢]
ناگفته نماند در برخى از روايات، صبر در آيات ٤٥ و ١٥٣ سوره مبارك بقره به «روزه» تفسير شده است.[٣] طبق اين تفسير، روزهدارى نيز از عوامل ازدياد صبر و يكى از راههاى استعانت از خداست. انسان روزهدار، به اختيار خود بسيارى از چيزهايى را كه براى او خوشايند است، ترك مىكند و رنج محروميت را بر خود هموار مىسازد. اين، تمرينى است براى افزايش توان بردبارى. اضافه بر اين، توجّهات و عنايات خداوند نيز نصيب انسان روزهدار مىگردد كه اين، خود بر توان مقاومت انسان مىافزايد.[٤]
تا اين جا تأثير ويژه استعانت از خدا كه از طريق نماز و صبر يا روزه به دست مىآمد، در توانمندى انسان براى تحمّل سختىها روشن شد. اين تأثيرگذارى از اين
[١]. سوره طه، آيه ١٣٢.
[٢]. تسنيم، ج ٧، ص ٥٨٣.
[٣]. البرهان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ٢٠٨ و ٣٥٧.
[٤]. رضايت از زندگى، ص ٣٢٠.