روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ١٨٩ - ٣ تقويت«اعتمادى»

طبيعى است كه فرمان نبردن از آنها و همراه نشدن با آنان، بلكه مخالفت با خواسته‌هايشان، اذيت و آزارهاى آنها را به دنبال خواهد داشت؛ امّا پيامبر (ص) مأمور مى‌شود كه آزارشان را واگذارد و خود مشغول به دفع آزار آنان نشود؛ بلكه خدا را وكيل خود در اين دفع بداند،[١] و از آن جهت كه تنها بايد بر خدا توكّل نمود و نبايد اعتماد بر او را با اتّكاى به اين و آن آميخت، در فراخوان به توكّل، به عبارت «بر خدا توكّل كن» اكتفا نمى‌شود؛ بلكه جمله «خدا براى اعتماد كافى است» نيز اضافه مى‌گردد تا از اين خلط، جلوگيرى شود.[٢]

شبيه به آيه پيش، آيه ٨١ سوره نساء است كه در آن پيامبر اكرم (ص) ابتدا به روى‌گردانى از منافقانى كه در جلسات شبانه و پنهانى خود به چاره‌انديشى براى مخالفت با او مى‌پرداختند، امر شده و سپس براى دور ماندن از پيامدهاى احتمالى اين بى‌اعتنايى، به توكّل و اعتماد بر خدا سفارش مى‌شود:

(وَ يَقُولُونَ طاعَةٌ فَإِذا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ وَ اللَّهُ يَكْتُبُ ما يُبَيِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَ كَفى‌ بِاللَّهِ وَكِيلًا.[٣]

آنها در حضور تو مى‌گويند: فرمان‌برداريم؛ امّا هنگامى كه از نزد تو بيرون مى‌روند، جمعى از آنان بر خلاف گفته‌هاى تو، جلسات سرّى شبانه تشكيل مى‌دهند. آنچه را در اين جلسات مى‌گويند، خداوند مى‌نويسد. اعتنايى به آنها نكن! و بر خدا توكّل كن! كافى است كه او يار و مدافع تو باشد).

تحمّل سخنان زشت و ناپسندى كه به پيامبر (ص) گفته مى‌شد، صبر و شرح صدر فراوانى را مى‌طلبيد. خداى متعال براى ازدياد نيروى بردبارى پيامبر (ص) در اين جريانات، روش‌هاى متعدّدى را به كار بسته است كه يكى از آنها توصيه به توكّل و اعتماد بر اوست:

[١]. ترجمه تفسير الميزان، ج ١٦، ص ٤٩٥.

[٢]. تفسير هدايت، ج ١٠، ص ٢٨٩.

[٣]. سوره نساء، آيه ٨١.