به هر حال، با در نظر گرفتن اين گونه آيات- كه بيانگر طلب يارى از درگاه خدا در برابر سختى‌هاى به وجود آمده است-، نقش بنيادين و سازنده استمداد از درگاه الهى و دعا براى برخوردارى از صبر، ثبات قدم و پيروزى، در روحيه‌بخشى و افزايش توان در تحمّل مشكلات (بخصوص سختى‌هاى جنگ)، روشن مى‌گردد.

٢. تقويت «خدايادى»

مراد از اين روش، افزايش توان به وسيله ذكر و ياد خدا و تسبيح و ستايش اوست. ياد خدا بويژه تسبيح و تحميد او در موقعيت‌هاى دشوار، توان انسان را در تحمّل دشوارى‌ها افزايش مى‌دهد؛ چرا كه هر نوع يادآورى اسماء حُسناى الهى اعم از حمد و تسبيح، به تناسب مفهوم آن، اثر خاص خود را در توانمند ساختن افراد دارد. مثلًا آن جا كه انسان نسبت به آينده و توهّم بى پاداش ماندن زحماتش يا بى كيفر ماندن ظلم دشمنانش نگران است، ياد خداى عادل و سريع الحساب، آرامش‌بخش دل او خواهد بود يا در جايى كه ضعف و ناتوانى او در برابر انبوه دشمنان داخلى و خارجى، موجب نگرانى و رنجش خاطرش مى‌شود، با يادآورى كفايت و حمايت الهى، اين حالت رنج‌آور را از بين مى‌بَرَد و با توكّل و اعتماد بر او، آرامش و اطمينان را جايگزين آن مى‌كند. زمانى كه فقر و ندارى، او را مضطرب كرده است، ياد خداى روزى‌دهنده، موجب آرامش او خواهد بود، و همين طور موارد ديگر از اسما و صفات جلاله الهى كه برخى از نمونه‌هاى آن مانند: «ولى»، «نصير»، «عليم»، «بصير»، «سميع»، و اثرات هر يك آنها در روش‌هاى خداتقويتى بيان خواهد شد.

در باره نقش تسبيح به طور خاص نيز مى‌توان گفت كه انسان به واسطه تنزيه پروردگار از قبايح و زشتى‌ها، علم پيدا مى‌كند كه خداوند بدون دليل و غرض، او را دچار سختى ننموده است. در نتيجه، قلب وى براى تحمّل ناگوارى‌ها آماده مى‌گردد.[١] همچنين در باره نقش حمد و ستايش الهى در افزايش سطح تاب‌آورى مى‌توان اين نكته را بيان داشت كه حمد و ثناى خداى سبحان و سپاس‌گزارى از او انسان را از افتادن در وادى نارضايتى نسبت به قضا و قدر الهى نجات مى‌دهد. يكى از پيامدهاى منفى و آثار سوء بى‌صبرى كه به عنوان واكنشى نامعقول و غلط از افراد

[١]. مفاتيح الغيب، ج ١٩، ص ١٦٦.