روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ٢٢٧ - يك ولايت
(قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ ما قَدْ سَلَفَ وَ إِنْ يَعُودُوا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ الْأَوَّلِينَ وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ بِما يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَوْلاكُمْ نِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصِيرُ.[١]
به آنها كه كافر شدند بگو: «چنانچه از مخالفت باز ايستند، گذشته آنها بخشوده خواهد شد و اگر به اعمال سابق بازگردند، سنّت خداوند در گذشتگان، در باره آنها جارى مىشود. و با آنها پيكار كنيد، تا فتنه برچيده شود، و دين [و پرستش] همه مخصوص خدا باشد! و اگر آنها [از اعمال نادرست] خوددارى كنند، [خداوند آنها را مىپذيرد و] خدا به آنچه انجام مىدهند بيناست. و اگر سرپيچى كنند، بدانيد خداوند سرپرست شماست! چه سرپرست خوبى! و چه ياور خوبى!»).
در اين چند آيه، خداوند متعال در كنار تهديد و انذار كافران، از سويى، به بشارت و تشويق آنان به بازگشت و توبه از گذشته زشتشان اشاره نموده است، و از سويى ديگر، به مؤمنان در برابر كفرورزى دشمنان، روحيه بخشيده است. با دقّت در آيات يادشده، ملاحظه مىشود كه مؤمنانى كه تا برچيده شدن فتنه،[٢] مأمور به قتال با كافران شدهاند، با دو نوع عكسالعمل از طرف آنان روبهرو هستند؛ زيرا كافران يا با انتها[٣] (يعنى دست برداشتن از دشمنى و ستيز خود)، به اسلام روى مىآورند و يا با بازگشت خود به جنگ، بر كفر و اعمال ناشايست خود پافشارى مىكنند. در صورت اوّل، اين صرفنظر كردنشان از كفر و ستيز، دو فايده را در پى خواهد داشت: يكى براى خودشان و آن بخشش اعمال و رفتار بدشان در گذشته خواهد
[١]. سوره انفال، آيه ٣٨- ٤٠.
[٢].« فتنه» به معناى هر چيزى است كه نفوس به آن آزمايش مىشوند، و قهراً چيزى بايد باشد كه بر نفوس گران آيد، و ليكن بيشتر در پيشآمدهاى جنگى و ناامنىها و شكستن پيمانهاى صلح استعمال مىشود. كفّار قريش گروندگان به پيامبر خدا( ص) را قبل از هجرت ايشان و تا مدّتى بعد از آن در مكّه مىگرفتند و شكنجه مىدادند و به ترك اسلام و برگشت به كفر مجبور مىكردند، و اين، خود فتنه ناميده مىشد( ترجمه تفسير الميزان، ج ٩، ص ٩٩).
[٣].« انتهاء» باب افتعال از« نهى» است كه بر پذيرش نهى و دست برداشتن و انجام ندادن كارى به خاطر نهى از آن كار دلالت دارد( التحقيق فى كلمات القرآن الكريم، ج ١٢، ص ٢٦٥).