روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ١٥٥ - ٤ تقويت«پاداش - انتظارى»
توجّه به اين واقعيت و باور آن است. وقتى انسان باور كرد كه در برابر هر سختى پاداشى مىگيرد، تحمّل آن آسان مىشود.[١] كسى كه يقين دارد در برابر تلاش خود و سختىها و رنجهايى كه بر او وارد مىشود، اجر و مزدى دريافت خواهد كرد، هيچ گاه تلاش و زحمات خود را از دست رفته ارزيابى نمىكند. لذا بدون ترس و نگرانى نسبت به آينده، سختىهاى كنونى را با جان و دل مىپذيرد. در مقابل، كسى كه به دريافت پاداش اطمينان ندارد و اميدوار نيست كه به آن دست يابد، بلكه احتمال مىدهد كه زحماتش پايمال شود، تلاشش را بىثمر مىبيند، در نتيجه نمىتواند سختىهاى كار را تحمّل كند.
مادرى كه سختى باردارى و مشكلات پس از آن را تحمّل مىكند، به اميد محبّت و نشاطى است كه با مشاهده امورى مانند لبخند فرزند پديد مىآيد. همچنين لذّتى كه انسان با خوردن غذا در ذائقه خود احساس مىكند، موجب خواهد شد تا مشكلات تأمين غذا را به راحتى تحمّل كند. بنا بر اين، مىتوان گفت كه پاداش و اميد به دريافت آن در آينده، منبع تقويت كنندهاى است كه توان انسان و انگيزه او را در زمان ورود سختى افزايش مىدهد و هر چه پاداشْ بزرگتر باشد، اثر تقويتىِ آن نيز بيشتر خواهد بود. پس اگر اين اطميناندهى از طرف خداىِ صادق الوعد و نسبت به پاداشى غير قابل وصف كه در خيال هم نمىگنجد، انجام پذيرد، هيچ سختىِ دنيوىاى نمىتواند شيرينىِ اين انتظار را به تلخى تبديل كند. از اين رو، در قرآن كريم هنگامى كه پيامبر اكرم (ص) از طرف خداوند، به انجام دادن امورى سخت و دشوار مأمور مىشود، بر ضايع نشدن اجر نيكوكاران، تأكيد مىگردد:
(وَ اصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ.[٢]
و شكيبايى كن؛ كه خداوند پاداش نيكوكاران را ضايع نخواهد كرد!).
در اين آيه- كه پس از دستور به پايدارى بر دين، پرهيز از طغيانگرى، تكيه نكردن بر ستمگران و اقامه نماز، بيان شده است-،[٣] از صابران با عنوان نيكوكاران
[١]. ر. ك: مبانى و عوامل شادكامى در اسلام با رويكرد روانشناسى مثبتگرا، ص ٢٦٥.
[٢]. سوره هود، آيه ١١٥.
[٣].( فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ وَ مَنْ تابَ مَعَكَ وَ لا تَطْغَوْا ... وَ لا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ وَ ما لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِياءَ ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ وَ أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ ذلِكَ ذِكْرى لِلذَّاكِرِينَ( سوره هود، آيه ١١٢- ١١٤).