١٦٤ مرتبه به كار رفته است كه در تمام موارد، بيانگر اثبات همراهى و ملازمت ميان موجودات مختلف مادى،[١] معنوى‌[٢] و اعتبارى،[٣] يا نفى همراهى ميان آنهاست. با عنايت به آياتى كه در آنها از همراهى خداوند با انسان سخن به ميان آمده است، مى‌توان «معيّت الهى» را به سه شكل ترسيم نمود: گاه اين همراهى به صورت عام و گسترده، همگان را در بر مى‌گيرد و هر انسانى، خواه مؤمن يا كافر را در هر شرايطى شامل مى‌شود. چنين همراهى‌اى را «معيّت مطلقه» مى‌نامند[٤] كه در هيچ زمانى نمى‌گنجد و به هيچ مكانى، محدود نمى‌شود.[٥] هرچند توجّه‌دهى و بيان اين شكل از همراهى الهى، فوايد اخلاقى فراوانى چون دورى از گناه و معصيت را به دنبال خواهد داشت، امّا باعث به وجود آمدن حسّ پشت‌گرمى و حمايت مورد نظر نخواهد شد.

شكل دومِ معيّت الهى، همراهى ويژه‌اى است كه به عنوان لطف و عنايت خاصّ خداى سبحان، تنها شامل برخى از بندگان برگزيده است. افرادى كه داراى صفاتى چون: ايمان،[٦] صبر،[٧] تقوا[٨] و احسان‌[٩] اند، از جمله برگزيدگانى هستند كه در قرآن به مصاحبت خداى تعالى با آنان تصريح شده است. اين نوع از همراهى كه «معيّت رحيميه» نام گرفته،[١٠] همان است كه توجّه به آن موجب خواهد شد، شخص، خود را مورد حمايت و يارى خاص خدا بداند و مشكلات پيش رويش را به بهترين شكل ممكن، مديريت نمايد.

[١]. مانند دو انسان( سوره نساء، آيه ١٠٢) يا انسان و كوه( سوره سبأ، آيه ١٠) يا انسان و كتاب( سوره بقره، آيه ٤١).

[٢]. مانند فرشتگان و ابليس( سوره حجر، آيه ٣١) يا سنگينى اعمال( سوره عنكبوت، آيه ١٣).

[٣]. مانند ايمان( سوره فتح، آيه ٤)، سختى و آسانى( سوره شرح، آيه ٥ و ٦).

[٤]. حيات حقيقى انسان در قرآن، ص ٩٢.

[٥]. دو آيه زير بر اين معيت دلالت دارد:( ... هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ)( سوره حديد، آيه ٤)؛( ... ما يَكُونُ مِنْ نَجْوى‌ ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ وَ لا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سادِسُهُمْ وَ لا أَدْنى‌ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ ما كانُوا ...)( سوره مجادله، آيه ٧).

[٦].( إِنْ تَسْتَفْتِحُوا فَقَدْ جاءَكُمُ الْفَتْحُ وَ إِنْ تَنْتَهُوا فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ إِنْ تَعُودُوا نَعُدْ وَ لَنْ تُغْنِيَ عَنْكُمْ فِئَتُكُمْ شَيْئاً وَ لَوْ كَثُرَتْ وَ أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ‌)( سوره انفال، آيه ١٩).

[٧].( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ)( سوره بقره، آيه ١٥٣). نيز، ر. ك: سوره انفال، آيه ٤٦ و ٦٦.

[٨].( الشَّهْرُ الْحَرامُ بِالشَّهْرِ الْحَرامِ وَ الْحُرُماتُ قِصاصٌ فَمَنِ اعْتَدى‌ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى‌ عَلَيْكُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ‌)( سوره بقره، آيه ١٩٤). نيز، ر. ك: سوره توبه، آيه ٣٦ و ١٢٣؛ سوره نحل، آيه ١٢٨.

[٩].( إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ الَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ‌)( سوره نحل، آيه ١٢٨). نيز، ر. ك: سوره عنكبوت، آيه ٦٩.

[١٠]. حيات حقيقى انسان در قرآن، ص ٩٢.