روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ٥٨ - شش بهانهجويى
(وَ ما مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جاءَهُمُ الْهُدى إِلَّا أَنْ قالُوا أَ بَعَثَ اللَّهُ بَشَراً رَسُولًا.[١]
و [چيزى] مردم را از ايمان آوردن باز نداشت، آن گاه كه هدايت برايشان آمد، جز اين كه گفتند: «آيا خداوند بشرى را بعنوان رسول فرستاده است؟!»).
از آيات پنجم و ششم سوره تغابن كه در مقام تهديد كفّار و مشركان عصر پيامبر است[٢] نيز برداشت مىشود كه كفّار در طول تاريخ، غير منطقى بودن هدايتپذيرى از بشرى همانند خودشان را بهانه كفر خويش قرار مىدادند:
(أَ لَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ فَذاقُوا وَبالَ أَمْرِهِمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ ذلِكَ بِأَنَّهُ كانَتْ تَأْتِيهِمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَقالُوا أَ بَشَرٌ يَهْدُونَنا فَكَفَرُوا وَ تَوَلَّوْا وَ اسْتَغْنَى اللَّهُ وَ اللَّهُ غَنِيٌّ حَمِيدٌ.[٣]
آيا خبر كسانى كه پيش از اين كفر ورزيدند، و فرجام بدِ كارشان را چشيدند و عذاب پُردردى خواهند داشت، به شما نرسيده است؟ اين [بدفرجامى] از آن روى بود كه پيامبرانشان دلايل آشكار بر ايشان مىآوردند، ولى آنان مىگفتند: «آيا بشرى ما را هدايت مىكند؟». پس كافر شدند و روى گردانيدند و خدا بىنيازى نمود، و خدا غنى و شايسته ستايش است).
در اين آيات، دليل عذاب بنيانكن دنيوى و كيفر اخروى اقوام گذشته را اين مىداند كه آنان به پيامبرانى كه با دلايل روشن به سراغشان مىآمدند، گفتند: «آيا بشرهايى مثل ما مىخواهند ما را هدايت كنند؟! از اين رو كافر شدند و روى برگرداندند».[٤]
افزون بر آن، قرآن از بهانههاى واهى مخالفان ديگر انبيا همچون: بشر بودن و
[١]. سوره اسراء، آيه ٩٤.
[٢]. ترجمه جوامع الجامع، ج ٦، ص ٣٣٧؛ التحرير و التنوير، ج ٢٨، ص ٢٤٠؛ الكشّاف، ج ٤، ص ٥٤٧.
[٣]. سوره تغابن، آيه ٥ و ٦.
[٤].« ذلك» اشاره به علّت عذاب يادشده دارد و استفهام در« أبشر يهدوننا»، استفهام انكارى است كه از روى كبر و غرور سؤال شده است( ترجمه تفسير الميزان، ج ١٩، ص ٤٩٩).