روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ٢٨٧ - سه امداد با خواب

شدند، شادابى و نشاطى پيدا كردند كه به آنان شجاعت بخشيد و فكر ترس را از سرشان بيرون بُرد.[١]

همين خواب سبك و آرام‌بخش در جنگ «احد» نيز در باره برخى از ياران پيامبر (ص) اتّفاق افتاد و روحيه آنان را تقويت كرد:

(ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعاساً يَغْشى‌ طائِفَةً مِنْكُمْ وَ طائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجاهِلِيَّةِ.[٢]

سپس [خداوند] بعد از آن اندوه، خوابِ سبكِ آرام‌بخشى بر شما فرو فرستاد كه گروهى از شما را فرا گرفت و گروهى [تنها] در فكر جان خود بودند و در باره خدا، گمان‌هاى ناروايى همچون گمان‌هاى دوران جاهليت مى‌بردند.[٣]

شب بعد از جنگ «احُد»، شب دردناك و پُراضطرابى بود. مسلمانان پيش‌بينى مى‌كردند كه سربازان پيروز قريش، بار ديگر به مدينه بازگردند و آخرين مقاومت مسلمانان را در هم بشكنند. در اين ميان، خوابى تسكين‌بخش، مجاهدان راستين و توبه كنندگانى را كه از فرار «احد» پشيمان شده بودند و به لطف پروردگار اعتماد داشتند، فرا گرفت؛ امّا منافقان و افراد سستْ‌ايمانى كه فقط در فكر حفظ جان خود بودند، در ميان انبوهى از افكار ناراحت كننده، تمام شب را بيدار ماندند و بدون اين‌كه بخواهند، براى مؤمنان حقيقى پاسدارى كردند! آنها در باره خدا گمان بد و ناروايى داشتند و قضاوتشان بر اساس معيارهاى دوره جاهليت بود.[٤]

از اختلاف تعبير در اين دو آيه- كه در اوّلى «أمنة» بعد از «نعاس» آمد و در دومى، قبل از آن-، مى‌توان نتيجه گرفت كه در آيه مربوط به جنگ بدر، نتيجه خواب، امنيت و آرامش دانسته شده است: «النعاس أمنة»؛ و در اين آيه، خواب به عنوان يكى از موارد آرامش‌بخش معرفى شده است: «أمنة نعاساً».

[١]. التفسير الكبير، ج ١٥، ص ١٣٢؛ التحرير و التنوير، ج ٩، ص ٢٧٨.

[٢]. سوره آل‌عمران، آيه ١٥٤.

[٣]. در اين آيه،« أمنة» مفعول« أنزل» و نعاس بدل از آن است( ترجمه تفسير الميزان، ج ٤، ص ٧٠).

[٤]. تفسير نمونه، ج ٣، ص ١٣٢؛ كوثر، ج ٢، ص ٢٦٩.