روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ١٧٢ - ١ تقويت«استعانتى»
پيامبر خدا (ص)، چنين نتيجه مىگيرد كه امر به شبزندهدارى و توجّه به درگاه الهى به وسيله نماز شب، براى اين است كه پيامبر (ص) را براى كرامت قُرب، شرف حضور و افتخار همكلامى با خداوند متعال آماده سازد.[١]
در سيره ائمّه معصومين (عليها السلام) نيز مشاهده مىشود كه آن بزرگواران به هنگام اندوه به نماز پناه مىبردند. در نقلى از «ضحّاك» و «ابن عبّاس» آمده است:
كانَ رَسُولُ اللهِ (ص) إذَا حَزَنَه أمرٌ، فَرِغَ إلَى الصَّلوةِ.[٢]
هنگامى كه پيامبر (ص) غمگين مىشد، به نماز برمىخاست.
امام صادق (ع) نيز در باره اميرمؤمنان على (ع) چنين مىفرمايد:
كانَ عَلِى (ع) إِذَا هَالَهُ شَىءٌ، فَزِعَ إِلَى الصَّلوةِ.[٣]
هر گاه على (ع) از بروز حادثه ناگوارى در هراس مىشد، به نماز مىپرداخت.
با در نظر گرفتن سيره معصومان (عليها السلام) و آيات يادشده بويژه آيهاى كه در آن مؤمنان به استعانت به صبر و نماز امر شدهاند،[٤] مىتوان به رابطه دوسويه ميان صبر و نماز پى بُرد. در توضيح اين رابطه، سخن آية الله جوادى آملى را از تفسير تسنيم نقل مىكنيم:
در مبارزه با هوس و رهايى از رذايل درونى، و پايدارى و پيروزى در برابر دشمن بيرونى، صبر و نماز هر دو سهم دارند و يكديگر را كمك مىكنند. بدين لحاظ كه جزع و بىتابىاى كه در مقابل صبر و استقامت است، به وسيله نماز برطرف مىشود. مىتوان گفت: صبر، محصول نماز است؛ زيرا انسان اگرچه «فطرتاً» الهى و صبور است؛ ليكن «طبيعتاً» هلوع و جزوع است. نماز، مانع هلع و جَزَع است و صبر را تثبيت و انسان جزوع را صبور مىكند: (إِنَّ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً\* إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً\* وَ إِذا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعاً\* إِلَّا الْمُصَلِّينَ؛[٥] به يقين،
[١]. ترجمه تفسير الميزان، ص ٩٧.
[٢]. ترجمه مجمع البيان، ج ١٣، ص ٢٢٠.
[٣]. الكافى، ج ٦، ص ٦٣٠.
[٤]. سوره بقره، آيه ٤٥ و ١٥٣.
[٥]. سوره معارج، آيه ١٩- ٢٢.