طبيعى است كه هر چه منبع قدرت و تكيه‌گاه، قوى‌تر و شكست‌ناپذيرتر باشد، فرد نيز قدرتمندتر و شكست‌ناپذيرتر مى‌گردد. به همين دليل، توكّل بر خداوندى كه قدرت مطلق است و همه نيروها از اوست،[١] انسان را قوى‌ترين خواهد ساخت؛ چنانچه پيامبر خدا (ص) كسانى را كه بر خدا توكّل مى‌كنند، قوى‌ترين مردم مى‌داند.[٢]

آرى! تنها اعتماد و توكّل بر خداوندى كه قدرت مطلق است، انسان را از تكيه به ديگر اسباب، بى‌نياز مى‌كند. اعتماد بر اوست كه ريشه ناراحتى‌ها و نگرانى‌ها را از بين مى‌برد؛ چرا كه عامل برخى فشارهاى روانى، احساس ضعف و ناتوانى در برابر مشكلات است و توكّل بر خدا، ريشه اين احساس ناتوانى را از بين مى‌بَرَد.[٣] از اين رو، خداوند در موضوعات دشوارى كه براى پيامبر (ص) پيش مى‌آمد، وى را بر توكّل به پروردگارش سفارش مى‌نمود. يكى از اين موضوعات نگران‌كننده، آن بود كه ايشان با وجود آن كه مردم را با تمام وجود و با اخلاق نيك به يكتاپرستى دعوت مى‌نمود، آنان از دعوت وى روى‌گردان مى‌شدند و با او مخالفت مى‌كردند. ايشان از روى‌گردانى مردم، ناراحت و غمگين مى‌شد. در چنين شرايطى است كه توكّل و اعتماد بر خدا به عنوان يكى از نسخه‌هاى شفابخش و از بين برنده اين حزن و اندوه، به وى توصيه مى‌شود:

(فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ.[٤]

اگر آنها [از حق‌] روى بگردانند، [نگران مباش!] بگو: خداوند مرا كفايت مى‌كند. هيچ معبودى جز او نيست، بر او توكل كردم و او صاحب عرش بزرگ است!).

[١].( أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعاً وَ أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعَذابِ)( سوره بقره، آيه ١٦٥).

[٢]. پيامبر( ص):

« مَن أحَبَّ أن يَكونَ أقوَى النّاسِ فَليَتَوَكل عَلَى اللّهِ؛ كسى كه دوست دارد قوى‌ترين مردم باشد، پس، بايد به خداوند توكّل كند»( تحف العقول، ص ٢٧). امير مؤمنان على( ع) نيز، بالاترين درجه ايمان را از براى كسانى مى‌داند كه بيشترين توكّل را بر خداوند دارند: « أقْوَى النَّاسِ إِيمَاناً أكثَرُهُمْ تَوَكلًا عَلَى اللَّهِ سُبْحَانَه؛ قوى‌ترين مردم از نظر ايمان، بيشترين توكّل كننده بر خداى سبحان است»( تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ص ١٩٦، ح ٣٨٥٠).

[٣]. رضايت از زندگى، ص ٣١٨.

[٤]. سوره توبه، آيه ١٢٩.