روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ١٣٢ - ب - برترى
(فَلا تَهِنُوا وَ تَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَ اللَّهُ مَعَكُمْ وَ لَنْ يَتِرَكُمْ أَعْمالَكُمْ.[١]
پس هرگز سست نشويد و [دشمنان را] به صلح دعوت نكنيد. و شما برتر هستيد، و خداوند با شماست و چيزى از [ثواب] اعمالتان را كم نمىكند!).
اين آيه مربوط به زمان بعد از واقعه «بدر» و قبل از نبرد «احد» است[٢] و در مقام آمادهسازى مسلمانان جهت پيكار با دشمنان است. هر چند در اين آيه، مثل آيه پيش برترىِ مجاهدان، مقيّد به ايمان نشده و به صورت عام بيان شده است؛ امّا با عنايت به آيات قبلش- كه فرمان اطاعت از خدا و پيامبر آمده است-، مىتوان برترىِ آنها را هم مشروط به پيروى از دستور خدا براى جهاد با كافران دانست.[٣] يعنى اگر به امر خدا و پيامبرش عمل كنيد و در جهاد با دشمنان شركت نماييد، برترى حقيقى و حتى ظاهرى از آن شماست.
بررسى آيات سهگانه يادشده، نشان مىدهد كه بيان برترى و اعتلاى نامبردگان، اين فوايد را به دنبال خواهد داشت: يك. رفع نگرانى و هراس موسى (ع)؛ دو. دلدارى و تسكين بخشى از مجاهدان جنگ «احُد» از صدمات و خسارات اين نبرد؛ سه. آمادهسازى و ترغيب مسلمانان براى پيكار با كفّار؛ چهار. جلوگيرى از پيشنهاد معاهده صلح توسّط مسلمانان.
نكته پايانى اين كه گاه كلمه «علو» استعمال مىشود، ولى لازمه آن، يعنى غلبه و پيروزى، اراده مىگردد.[٤] حال اگر مانند بسيارى از مفسّران، جملات خبرى «أنتم الأعلون» و «أنت الأعلى» را در اين آيات به معناى استقبال بگيريم و از آنها بشارت و وعده پيروزى را برداشت كنيم،[٥] در آن صورت، آيات فوق بايد در بخش «تقويت نصرت- انتظارى» مطرح شوند. اما با بيانى كه گذشت، مىتوان اين جملات را در همان معناى خبرى باقى گذاشت و از علو نيز، برترى معنوى را اراده نمود. بويژه در
[١]. سوره محمّد، آيه ٣٥.
[٢]. التحرير و التنوير، ج ٢٦، ص ١١١.
[٣]. ترجمه تفسير الميزان، ج ١٨، ص ٣٧٤.
[٤]. قاموس قرآن، ج ٥، ص ٣٦؛ لسان العرب، ج ١٥، ص ٨٣ و ٩٠.
[٥]. التحرير و التنوير، ج ٢٦، ص ١١١؛ مفاتيح الغيب، ج ٢٨، ص ٦٢؛ ترجمه تفسير الميزان، ج ١٨، ص ٣٧٤؛ التبيان فى تفسير القرآن، ج ٩، ص ٣٠٨.