راه خداست كه پيروزى هميشگىِ لشكر اسلام و شكست همه‌جانبه دشمنان، از نتايج مورد انتظار آن خواهد بود. اين نتايج، هنگامى كه در صحنه عمل، محقّق نمى‌شود، طبيعتاً موجب اندوه و در نهايت، افزايش تنيدگى خواهد شد.

بنا بر آنچه تا كنون گفته شد، تعديل اين نتايج در كاهش تنيدگى و فشار روانى به وجود آمده، نقش مؤثّرى دارد. امّا بايد توجّه داشت كه روش تعديل در اين دو مأموريت، يكسان نيست؛ بلكه متناسب با نوع مأموريت و سختى آن تغيير مى‌كند. در ادامه، با بررسى آيات مرتبط با هر يك از مأموريت‌هاى يادشده، به روش‌هاى تعديل كننده در آنها اشاره مى‌نماييم.

الف- نتيج رسالت‌

تبليغ دين و رسالت الهى، امرى بسيار مقدّس و ارزشمند و در عين حال، مسئوليتى بس سنگين و دشوار است كه انبيا (عليها السلام) پرچمداران آن بودند. پيامبران الهى، گذشته از آن كه بايد پيام خدا را به گونه‌اى ابلاغ كنند كه در عقل‌ها نفوذ كند، بايد آن را در دل‌ها و عمق روح بشر نيز وارد كنند تا تمام وجودش را در اختيار بگيرد. روشن است كه اگر پيام الهى بخواهد در عقل‌ها نفوذ كند و دل‌ها و احساسات را به تسخير خود در آوَرَد و جامعه را به حركت وادار سازد، كار ساده‌اى نيست.[١]

همچنين «دعوت به توحيد» به عنوان اصلى‌ترين پيام رسولان، مستلزم انقلاب درونى و تعويض عقايد باطله يك ملّت و جايگزين كردن عقايد حقّه در ميان آنان است كه خود از دشوارترين كارهاست. خصوصاً هنگامى كه عقايد باطل، ريشه در اخلاق و اعمال آنان دوانده باشد و عادات و رسومشان بر آن مستقر شده باشد. اين دشوارى، زمانى چند برابر خواهد شد كه دعوت، عمومى باشد و بخواهد در تمامىِ شئون زندگى آن ملّت دخالت نمايد.[٢] روشن است كه تصوّر ايجاد چنين انقلابى در وضع جامعه انسانىِ عصر رسالت پيامبر اكرم (ص)- كه به تعبير قرآن، قبل از آن در گم‌راهى آشكارى بودند-،[٣] چه قدر دهشت‌آور و مشكل است؛ عصرى كه آكنده از نادانى، كم‌خردى و خالى از ارزش‌هاى اخلاقى و معقول بود.

[١]. ر. ك: مجموعه آثار استاد مطهرى، ص ١٤٢- ١٤٥.

[٢]. ر. ك: ترجمه تفسير الميزان، ج ٤، ص ٢٣٩- ٢٦٣.

[٣].( وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ‌)( سوره آل‌عمران، آيه ١٦٤؛ سوره جمعه، آيه ٢).