روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ٥٥ - شش بهانهجويى
افزون بر آيات ياد شده، در برخى ديگر از آيات به حيلههايى كه به انبياى پيشين زده شده و خنثا شدن آنها توسّط قدرت الهى اشاره شده و از طريق بيان مصاديق و موارد حيلهگرى، بر عموميت اين عمل زشت تأكيد شده است. مثلًا در آيات ٥، ٣٤ و ٥٠ سوره يوسف (ع)، سخن از كيد و مكرى است كه از سوى برادران و زنان مصرى به يوسف (ع) صورت گرفت و خداوند آگاه، مكرشان را از وى برگرداند.[١] در آيات ٧٠ سوره انبيا و ٩٨ سوره صافات، سخن از نقشه نابود كردن ابراهيم (ع) و باطل و بى اثر شدن كيد دشمنان وى با سرد شدن آتش بر اوست.[٢] همچنين در سوره طه آيات ٦٠ و ٦٤ و سوره غافر آيه ٣٧ به كيد و حيله فرعون و ساحرانش به موسى (ع) اشاره شده است.[٣] چنانچه در آيه ٤٥ همان سوره، جريان نگهدارى مؤمن آل فرعون از نقشههاى سوء فرعونيان به تصوير كشيده شده تا مايه دلگرمى پيامبر و يارانش گردد.[٤]
بنا بر اين، بيان فراگير بودن خصلت زشت توطئهگرى در اقوام ديگر انبيا- كه يا به صورت كلّى يا با اشاره به مصاديق آن بيان شد-، از عوامل توانافزايى در تحمّل سختىهاى اين عامل فشارزا خواهد بود.
شش. بهانهجويى
از مشكلات فراروى رسالت پيامبر اكرم (ص)، بهانهجويىهاى فراوان مشركان و بتپرستان بود. آنها با بهانههاى سست و واهى، از ايمان آوردن و پذيرفتن حق، دورى مىكردند. از جمله بهانههاى آنان اين بود كه: چرا پيامبر بشر است؟[٥] چرا خدا
[١].( قالَ يا بُنَيَّ لا تَقْصُصْ رُؤْياكَ عَلى إِخْوَتِكَ فَيَكِيدُوا لَكَ كَيْداً إِنَّ الشَّيْطانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوٌّ مُبِينٌ( سوره يوسف، آيه ٥)؛( فَاسْتَجابَ لَهُ رَبُّهُ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ)( سوره يوسف، آيه ٣٤)؛( وَ قالَ الْمَلِكُ ائْتُونِي بِهِ فَلَمَّا جاءَهُ الرَّسُولُ قالَ ارْجِعْ إِلى رَبِّكَ فَسْئَلْهُ ما بالُ النِّسْوَةِ اللَّاتِي قَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ إِنَّ رَبِّي بِكَيْدِهِنَّ عَلِيمٌ( سوره يوسف، آيه ٥٠).
[٢].( وَ أَرادُوا بِهِ كَيْداً فَجَعَلْناهُمُ الْأَخْسَرِينَ)؛( سوره انبيا، آيه ٧٠)؛( فَأَرادُوا بِهِ كَيْداً فَجَعَلْناهُمُ الْأَسْفَلِينَ)؛( سوره صافات، آيه ٩٨).
[٣].( فَتَوَلَّى فِرْعَوْنُ فَجَمَعَ كَيْدَهُ)( سوره طه، آيه ٦٠)؛( فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ)( سوره طه، آيه ٦٤)؛( وَ ما كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلَّا فِي تَبابٍ)( سوره غافر، آيه ٣٧).
[٤].( فَوَقاهُ اللَّهُ سَيِّئاتِ ما مَكَرُوا وَ حاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذابِ)( سوره غافر، آيه ٤٥).
[٥].( وَ ما مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جاءَهُمُ الْهُدى إِلَّا أَنْ قالُوا أَ بَعَثَ اللَّهُ بَشَراً رَسُولًا)( سوره اسراء، آيه ٩٤). نيز، ر. ك: سوره انعام، آيه ٩١).