در بخشى از آيات، پس از تشريع حكمى از احكام الهى، از آگاهى خداى سبحان نسبت به رفتار و كردار انسان ياد شده است. از طرح آگاهىِ پروردگار بعد از بيان احكام شرعى، مى‌توان اين گونه برداشت نمود كه اعتقاد و توجّه به علم خدا، آسان‌كننده سختى‌هاى تكليف است. لذا با اطلاع از آگاهى خدا و ثبت و ضبط تمامى حالات انسان توسط او و مأمورانش، دشوارى انجام دادن دستورهاى خدا و ترك معصيت او سهل، بلكه تحمّل اين دشوارى گوارا و شيرين خواهد شد. از اين رو، در قرآن كريم پس از تشريع حكم جهاد و بيان سختى و دشوارى آن، ضمن يك قاعده كلّى مى‌فرمايد:

(وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ.[١]

خدا مى‌داند و شما نمى‌دانيد).

توجّه به اين حقيقت در كنار احتمال خير بودن آنچه مورد كراهت انسان است، يا شرّ بودن آنچه بدان علاقه‌مند است،[٢] تمام مرارت‌ها و سختى‌هاى اطاعت فرمان خدا را براى انسان، سهل و گوارا مى‌سازد؛ زيرا به مقتضاى اين قاعده، مى‌داند كه خداوندِ آگاه از همه چيز در هر يك از دستورهايش، مصالحى ديده است كه مايه نجات و سعادت بندگان است، و به اين ترتيب، بندگان مؤمن، همه اين دستورها را مانند داروهاى شفابخش مى‌دانند و با جان و دل، آنها را مى‌پذيرند.[٣] علاوه بر آيه يادشده، در سه جاى ديگر نيز پس از دستور به جهاد با دشمنان، بر آگاه بودن خداى متعال، تأكيد شده است.[٤]

نمونه ديگر از تسهيل احكام از راه توجّه به علم الهى، آيات مربوط به تشريع احكام و سهام ارث است‌[٥] كه پس از تبيين آنها، علم و دانايى خداى عز و جل را

[١]. سوره بقره، آيه ٢١٦.

[٢].( كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُ وَ هُوَ كُرْهٌ لَكُمْ وَ عَسى‌ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ عَسى‌ أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ‌)( سوره بقره، آيه ٢١٦).

[٣]. تفسير نمونه، ج ٢، ص ١٠٨.

[٤]. ر. ك: سوره بقره، آيه ٢٤٤؛ سوره توبه، آيه ١٤ و ١٥؛ سوره نساء، آيه ١٠٤.

[٥]. سوره نساء، آيه ١١، ١٢، ٣٣ و ١٧٦.