روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ٤١ - دو اعراض
«إنْ»، نافيه و «كلٌّ» از الفاظ عموم و تنوين آن، عوض از محذوف است، يعنى: «كلّهم». عبارت «إلّا كذَّبَ الرُّسُلَ» استثنا از نفى جنس و مفيد تأكيد حصر است؛ يعنى، اين اقوام آن قدر به تكذيب پيامبران خود پرداختند كه گويى به جز تكذيب، هيچ كار و يا صفت ديگرى نداشتند.[١]
آرى: تكذيب و انكار پيامبران، سنّتى است كه در امّتهاى گذشته نيز جريان داشته است، به طورى كه در آيه در پى، با عنوان «دأب آل فرعون»- عادتى كه همواره يكنواخت بماند[٢]- بيان شده است و كفر كافران عصر بعثت را به اين رذيله و خوى ناپسند آل فرعون، تشبيه نموده است:
(كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآياتِنا.[٣]
ايشان عادتى نظير عادت آل فرعون و امّتهاى پيش از ايشان دارند كه آيات خدا را تكذيب كردند).
به هر حال، آنچه در اين آيات نسبت به فراگير بودن تكذيب پيامبران الهى بيان شد، موجب دلگرمى پيامبر (ص) و آرامش روحى ايشان شده است.
دو. اعراض
در گروهى از آيات به جريان روىگردانى افراد اشاره شده است كه نه تنها مردم نسبت به دستورهاى انبيا بىاعتنا بودند و دعوت آنها را اجابت نمىكردند، بلكه در باره هيچ يك از نشانههاى قدرت و حكمت الهى، اعم از آيات آفاقى و انفسى، تفكّر و انديشه نمىكنند و دائم از آنها روىگرداناند.
(وَ كَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْها وَ هُمْ عَنْها مُعْرِضُونَ.[٤]
و چه بسيار نشانهاى [از خدا] در آسمانها و زمين كه آنها از كنارش مىگذرند و از آن روىگرداناند!).
بنا بر اين اگر به آيات قرآن كه بر پيامبر (ص) نازل مىشود، ايمان نياورند، نبايد تعجب كرد؛ چرا كه آنها دائماً بر نشانههاى قدرت و حكمت خدا در طبيعت و
[١]. تفسير راهنما، ج ١٥، ص ٣٩٩.
[٢]. كتاب العين، ج ٨، ص ٨٥.
[٣]. سوره آلعمران، آيه ١١.
[٤]. سوره يوسف، آيه ١٠٥.