مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٥٥ - لغت « فطرت »

الَّتی فَطَرَ النّاسَ عَلَیها» [١] چه لغتی است؟ مادّه فطر (ف، ط، ر) مکرّر در قرآن آمده است:

«فَطَرَهُنَّ» [٢]، «فاطِرِ السَّمواتِ و الارْضِ» [٣]، «اذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ» [٤] و «مُنْفَطِرٌ بِهِ» [٥]. در همه جا در مفهوم این کلمه، ابداع و خلق- و بلکه خلق به همان معنای ابداع- هست. «ابداع» به یک معنا یعنی آفرینش بدون سابقه. لغت «فطرة» با این صیغه- یعنی بر وزن «فعلة»- فقط در یک آیه آمده است که در مورد انسان و دین است که دین «فطرة اللّه» است:

فَاقِمْ وَجْهَک لِلدّینِ حَنیفاً فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتی فَطَرَ النّاسَ عَلَیها لا تَبْدیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ [٦]. تفسیر این آیه را بعد به تفصیل عرض میکنیم.

کسانی که به زبان عربی آشنا هستند میدانند که وزن «فعلة» دلالت بر نوع- یعنی گونه- میکند. «جلسة» یعنی نشستن، «جلسة» یعنی نوع خاصّی از نشستن.

«جلست جلسة زید» یعنی نشستم به گونه نشستن زید، همانگونه که زید مینشیند نشستم. ابن مالک در الفیه میگوید: