میفرماید خدا پیامبران را یکی بعد از دیگری فرستاد [١] «لیستأدوهم میثاق فطرته» آمدند از مردم بخواهند وفای به پیمانی را که در فطرتشان هست، آمدند به انسان بگویند ای انسان! تو در آن عمق فطرتت با خدای خودت پیمانی بستهای، ما آمدهایم وفای به آن پیمان را بخواهیم؛ یعنی ابتدا به ساکن نیست، یک چیزی که وجود دارد آمدهاند آن را به اصطلاح به فعلیت برسانند؛ مثل این که یک وقت شما میآیید از افرادی برای کاری قول بگیرید، و یک وقت قولش را قبلًا شما یا کس دیگر گرفته است، شما میآیید و میگویید آن موضوعی که قولش را دادهاید آمدهایم که عمل بکنید. امیر المؤمنین میفرماید پیغمبران آمدهاند ادای میثاقی را که در فطرت هست از مردم بخواهند «و یذکروهم منسی نعمته» نعمتهای خدا را که مورد غفلت و نسیان بشر است به یاد بشر بیاورند (یعنی به عنوان مذکر و یادآور آمدهاند)، بشر را توجّه بدهند به چیزی که از آن غافل است؛ یعنی آمدهاند که مذکر باشند نه معلّم. البتّه پیغمبران معلّم هم هستند؛ میبینید در قرآن پیغمبر، هم به عنوان مذکر یاد شده و هم به عنوان معلّم. در آنچه که مربوط به فطرت مردم است پیغمبر عنوان «مذکر» (یادآوری کننده) دارد.

«و یحتجّوا علیهم بالتّبلیغ» پیغمبران همچنین آمدهاند که در حالی که مذکر مردم هستند و مردم را تبلیغ میکنند و رسالت خودشان را به مردم ابلاغ میکنند، به این وسیله بر مردم احتجاج کنند، یعنی بر مردم اتمام حجّت کنند، دلیل برای مردم بیاورند، مردم را اقناع کنند و عذر را از مردم قطع کنند.

تعبیر بعدی از همه اینها عمیقتر است: «و یثیروا لهم دفائن العقول». «دفائن» یعنی گنجینهها، دفینهها، گنجها. میدانید در قدیم گنج را در زیر زمین دفن میکردند، نه برای این که مثلًا فاسد نشود، بلکه برای این که کسی از آن اطّلاع پیدا نکند. قهراً رویش را خاک میپاشیدند که کسی نمیفهمید اینجا گنج است، شخص از روی آن رد میشد و نمیدانست که زیر پای او گنجی وجود دارد. پیغمبران آمدند مردم را آگاه کنند که در عمق روح شما، در اعماق عقلهای شما و در اعماق ضمیر باطن شما گنجها وجود دارد، خودتان غافلید؛ آمدند روی گنجها را عقب بزنند تا بشر متوجّه بشود که عجب! اینهمه گنج در ما وجود داشته و ما بیخبر بودیم؟!

[١]. اینجاست همان دو نظریهای که گفتیم: آیا پیغمبران آمدند برای این که یک چیزی را ابتدا به ساکن به مردم بدهند، یا آمدند چیزی را که پیمانش در سرشت انسانها بود از مردم بخواهند؟.