مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٥ - امدادهای غیبی در زندگی بشر ( امدادهای غیبی در زندگی بشر )

هرگز مستلزم جمود یا غرور نیست. علم بشر را در مقابل حقایق خاضعتر و تسلیمتر و در قبول و انکار محتاط تر میکند.

پس جمود که بدتر از جهالت است عبارت است از روح ضدّ تحقیق، عبارت است از حالتی که مقدّسترین روحیه را که روحیه تحقیق و کاوشگری است از بشر میگیرد. شاید بشود گفت همان طوری که جمود از جهل زشتتر است، حسّ تحقیق از خود علم مقدّستر است. علم آنگاه مقدّس و قابل احترام است که با روح تحقیق توأم باشد. روح تحقیق آنگاه وجود دارد که بشر به نقص علم و اطّلاعات خود معترف باشد.

حدیث لطیفی هست مبنی بر اینکه علم سه درجه است. تعبیر حدیث این است که علم سه وجب است؛ بشر همینکه به وجب اوّل علم میرسد تکبّر به او دست میدهد و همینکه به وجب دوم میرسد تواضع و فروتنی به او دست میدهد زیرا معلومات خود را در برابر مجهولات ناچیز میبیند؛ وقتی که به وجب سوم میرسد میفهمد که هیچ چیز نمیفهمد و میگوید: «معلومم شد که هیچ معلوم نشد».

بو علی سینا رباعی معروفی دارد، میگوید: