مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٢ - راز ختم نبوّت

وَ کذلِک جَعَلْناکمْ امَّةً وَسَطاً لِتکونوا شُهَداء عَلَی النّاس وَ یکونَ الرَّسولُ عَلَیکمْ شَهیداً.

و اینچنین شما را- تربیت یافتگان واقعی اسلام را- جماعت وسط و معتدل و متعادل قرار دادیم تا حجّت و شاهد بر مردم دیگر باشید و پیغمبر حجّت و شاهد بر شما باشد.

امّت واقعی اسلام از نظر قرآن یک امّت وسط و معتدل است. بدیهی است که امّت وسط و معتدل و متعادل، دست پرورده تعالیم وسط و معتدل است. این آیه امتیاز و خصوصیت امّت ختمیه و تعلیمات ختمیه را در یک کلمه ذکر میکند: وسطیت و تعادل.

در اینجا پرسشی پیش میآید و آن اینکه مگر سایر پیامبران تعلیمات متعادلی نداشتهاند؟ در پاسخ این پرسش ذکر مطلبی لازم است:

انسان تنها جاندار روی زمین نیست، و هم تنها جانداری نیست که اجتماعی زندگی میکند. جاندارهای دیگری هستند که زندگی اجتماعی دارند با یک سلسله مقرّرات و نظامات و تشکیلات دقیق. زندگی آنها بر خلاف بشر، ادواری از قبیل عهد جنگل، عهد حجر، عهد آهن، عهد اتم و غیره پیدا نکرده است، از اوّلی که نوع آنها به وجود آمده دارای همین تشکیلات و نظامات بودهاند که دارند. این انسان است که به حکم «وَ خُلِقَ الانْسانُ ضَعیفاً [١] انسان (در بدو خلقت) ناتوان آفریده شده است» زندگیاش از صفر شروع میشود و به سوی بینهایت پیش میرود. انسان فرزند رشید و بالغ طبیعت است و از همین رو آزاد و مختار است، نیازی به قیمومت و سرپرستی مستقیم و هدایت اجباری به وسیله نیروی مرموزی به نام «غریزه» ندارد.

آنچه سایر جانداران با نیروی غیر قابل سرپیچی غریزه انجام میدهند، او در محیط آزاد عقل و قوانین قراردادی انجام میدهد:

انّا هَدَیناهُ السَّبیلَ امّا شاکراً وَ امّا کفوراً [٢].

راه را به او نمودیم، او خود (آزادانه و با انتخاب خود) یا قدرشناس است و یا ناسپاس.