این افراد میگویند بنابراین این آیه یعنی تأیید ناسیونالیسم. اگر شَعب شَعب بودن و قبیله قبیله بودن چیزی است که اسلام آمده آن را از بین ببرد که دیگر حکمت برایش ذکر کردن معنی نداشت.

پس وقتی حکمت برایش ذکر میکند معنایش این است که اصلش را تأیید میکند و میگوید این باید باشد. چه را از آن نفی میکند؟ آن استفاده سوئی را که از آن میکنند یعنی به جای اینکه آن را ملاک تعارف و بازشناسی قرار بدهند ملاک تفاخر قرار میدهند. بازشناسی یعنی چه؟ خودشان میگویند یعنی یک اصل اجتماعی بسیار بزرگ. ملتها وقتی که به صورت ملتها باشند و در مقابل یکدیگر قرار بگیرند همدیگر را میشناسند؛ هر ملتی، هم ملتهای دیگر را میشناسد هم خودش را؛ این اصل دیالکتیکی که انسان تا یک شی ءِ مقابل نداشته باشد خودش را درک نمیکند (تُعْرَفُ الْاشْیاءُ بِاضْدادِها)، همینطور که روان شناسها گفتهاند که انسان «من» خودش را آن وقت درک میکند که دیگری را در مقابل خودش ببیند. اگر انسان در مقابل خودش دیگری را هرگز نبیند «من» اش را هم هرگز درک نمیکند. پس «من» را آن وقت میشناسد که بتواند دیگری را در مقابل خودش بشناسد؛ یعنی خودش را به کمک او میشناسد، او را به کمک خودش میشناسد. ملتها هم به هویت خودشان آن وقت پی میبرند که ملتهای دیگری در مقابل خودشان باشند و همیشه ملتها در مقابل ملتهای دیگر خودشان را درک میکنند و به اصطلاح غرور ملی پیدا میکنند و شخصیت خودشان را مییابند و به خود میآیند و روح زنده و جان پیدا میکنند. میگویند پس قرآن هم این مسئله را در اینجا گفته است.

اسلام و ناسیونالیسم

ولی این نظر درست نیست. اولًا اگر معنی آیه اینجور میبود باید به جای انّا خَلَقْناکمْ مِنْ ذَکرٍ وَ انْثی گفته میشد: «انّا خَلَقْناکمْ ذَکراً وَ انْثی» ما شما را نر و ماده آفریدیم. حتی اگر مِنْ را مِن بیانی هم بگیریم کافی نیست: ما شما را آفریدیم که گروهی از شما مذکر هستید و گروهی مؤنث. باید این جور باشد که ما شما را آفریدیم «ذَکراً وَ انْثی» یعنی شما را مذکر و مؤنث آفریدیم، تا با «وَ جَعَلْناکمْ شُعوباً وَ قَبائِلَ» به یک معنا دربیاید؛ در صورتی که مِنْ ذَکرٍ وَ انْثی است و آن دو معنایی که تا حالا مفسرین گفتهاند هیچ کدامش با این معنا نمیسازد. اگر ما بگوییم که معنی آیه این است: ما شما را از مردی و زنی آفریدیم؛ این که اصلًا هیچ رابطه پیدا نمیکند. یعنی شما را از آدم و حوّا آفریدیم.

اگر هم بگوییم ما شما را اعم از مرد و زن آفریدهایم، این یک مقدمهای است برای جَعَلْناکمْ شُعوباً وَ قَبائِلَ؛ یعنی ما شما را اعم از مرد و زن آفریدهایم، آفریننده همه شما ما هستیم، و شما را شعبهها و