در این آیه وضع رشد و تکامل و پیروزی و به غیظ درآوردن کفار و محسود واقع شدن [مسلمانان] را ذکر میکند ولی هیچ تکیه روی مسئله استضعاف شدگی نیست. وَ الَّذینَ مَعَهُ اشِدّاءُ عَلَی الْکفّارِ رُحَماءُ بَینَهُمْ (خصایص اخلاقی). تَریهُمْ رُکعاً سُجَّداً اهل عبادتند، یا در رکوعند یا در سجود. یبْتَغونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً اعتمادی که به خدا دارند و پیوندشان با خدا چنین محکم است. سیماهُمْ فی وُجوهِهِمْ مِنْ اثَرِ السُّجودِ در چهره اینها اثر آن سجدههای طولانی را میبینی؛ همه تکیه روی امور معنوی و الهی است، هیچ تکیه روی امر مادی نشده.

یا آیات ١٧١ تا ١٧٣ سوره صافّات: وَ لَقَدْ سَبَقَتْ کلِمَتُنا لِعِبادِنَا الْمُرْسَلینَ. انَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصورونَ. وَ انَّ جُنْدَنا لَهُمُ الْغالِبونَ. این آیات هم سنت الهی را بیان میکند ولی شاید صراحت در هیچ جهت نداشته باشد، همین قدر میفرماید که سخن ما گذشته است درباره بندگان مرسل خودمان یعنی پیامبرانمان که انَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصورونَ پیروزی نهایی از آن آنهاست، یعنی از آنِ دعوت آنها، مرام و مسلک آنهاست (مقصود شخص آنها که نیست) وَ انَّ جُنْدَنا لَهُمُ الْغالِبونَ جند ما، سپاه ما پیروزند، اهل حق در نهایت پیروزند.

بعد راجع به جنداللَّه و حزب اللَّه که در قرآن آمده [بحث میکنیم] که آیا این هم حتماً ماهیت اقتصادی دارد آنطور که عدهای میگویند، و جنداللَّه یعنی همان مستضعفین و محرومان؟ یا نه، جنداللَّه یعنی گروندگان به ایمان و اختصاص به مستضعفین نداردگو اینکه اکثر آنها را مستضعفین تشکیل میدهند. از آن جهت که ایمان دارند جنداللَّهاند نه از آن جهت که مستضعفند. در کتابهایشان نوشتهاند خدا تودهای فکر میکند، جانبدارانه فکر میکند، نمیتواند غیرتودهای فکر کند و اساساً خودش جزو مستضعفین است (خنده استاد).

در آیه ٢٤ سوره الم سجده میفرماید: وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ ائِمَّةً یهْدونَ بِامْرِنا لَمّا صَبَروا وَ کانوا بِایاتِنا یوقِنونَ. ما از میان آنها پیشوایان قرار دادیم، به چه دلیل؟ به دلیل دو خصیصه: یک خصیصه اخلاقی و یک خصیصه اعتقادی. یکی لَمّا صَبَروا در مقابل آن همه ظلمها و فشارها مقاومت و ایستادگی کردند، و دیگر اینکه به آیات ما، به وعدههای ما یقین داشتند، به دلیل این ایمانشان [از میان آنها پیشوایان قرار دادیم.]

باز هم آیات دیگری در این زمینه- که بالخصوص تکیه روی این جهت شده- هست.

برمیگردیم و آن آیات را هم بحث میکنیم. ما فقط یک آیه از آیاتی که روی استضعاف تکیه شده

[١] فتح/ ٢٩.