خلاصه مطلب این است که ابزار تولید تکامل پیدا کرد، اعاشه افرادی به حساب افراد دیگر امکان پذیر شد و از همین جا جامعه یک قدم به سوی تکامل برداشت؛ یعنی یک دورهای پشت سر افتاد و دورهای دیگر که متکاملتر از آن است به جلو آمد که دوره بردگی باشد، چطور؟ میگوید همین قدر که این قضیه ممکن شد، بعد قبایل که با یکدیگر میجنگیدند به جای اینکه اسرای یکدیگر را بکشند و یا اینکه گوشتشان را کباب کنند (اعم از این که گوشتشان را بخورند یا نه) فکر کردند که یک راه بهتر پیدا کردند: اینها را نمیکشند، بلکه به کار وادار میکنند و از محصول کار آنها استفاده میکنند. قبلًا برده داری صرف نمیکرد چون اگر برده را نگه میداشت باید خرجیاش را به او میداد، باید خودش کار میکرد و میداد او بخورد، در صورتی که هیچ کسی زیادتر از [نیاز] خودش نمیتوانست کار کند، ولی حالا برده میتواند به حساب او کار کند. از اینجا یک طبقه مفت خوار به وجود آمد و جامعه به دو طبقه تقسیم شد: طبقه زحمتکش و طبقه مفت خوار.

ایرادها

اینجا یک سؤال و جواب هست. ما اینجا فرض کردیم که جامعه یک قدم رو به تکامل برداشت. اگر تکامل را از نظر ابزار تولید بگیریم، شک ندارد که ابزار تولید تکامل پیدا کرده و به حدی رسیده که انسان میتواند ذخیره داشته باشد. بعد ما میخواهیم ببینیم که آیا از نظر مدنیت انسانی و تمدن انسانی هم جامعه رو به تکامل رفته است یا نه؟ از نظر تولید ثروت هم شک ندارد که باز تکامل پیدا شده است. از نظر اقتصادی و امکانات مالی هم ممکن است بگویند به تبع تکامل ابزار تولید، جامعه تکامل پیدا کرده است. از نظر اخلاقی چطور؟ آیا باز ما باید جامعه را تکامل یافتهتر تلقی کنیم؟ یعنی یک جامعهای که به دو طبقه مفت خوار و زحمتکش تقسیم میشود آیا از نظر اخلاقی و انسانی هم شما اینها را از جامعههایی که به صورت اشتراک زندگی میکردند تکامل یافتهتر در نظر میگیرید؟

ممکن است آنها از یک جنبه بگویند این حرف درست است و آن جنبه این است که میگویند قبلًا هم میان قبایل جنگ و نزاع بود؛ قبلًا عمل ضد اخلاقی بشر نسبت به بشر، جور بشر نسبت به بشر شدیدتر بود و آن این بود که اسرای جنگی را میکشتند و کباب میکردند. حالا یک درجه عمل اخلاقی بالاتر آمده، به جای اینکه او را بکشد و کبابش کند زنده نگه میدارد، خرجیاش را هم به او میدهد ولی از مازاد نیروی کارش استفاده میکند، پس از نظر اخلاقی هم باز بهتر است؛ یعنی: اینکه جامعه در درون خودش به دو طبقه تقسیم بشود، از نظر اخلاقی و انسانی کاملتر است