ما امروز آیات را میخوانیم و مقداری هم توضیح میدهیم و مخصوصاً تقاضا میکنیم که آقایان بیشتر روی این آیات تأمل کنند، به تفاسیر مراجعه کنند و اگر چیزی هم به نظرشان میرسد بگویند. ما میتوانیم اول برویم سراغ آیاتی که از آن آیات احیاناً استنباط میشود که قرآن روی مادیات تکیه کرده است و آن اهرم را اهرم مادی تشخیص میدهد. یک دسته آیات هست که برای این استدلال خوب است. دسته دیگر آیاتی است که روی معنویات تکیه کرده است. ما حالا هر دو دسته را میخوانیم و ابتدا از آیات معنویات شروع میکنیم.

مثلًا در آیه ٣١ از آل عمران تعبیر این است:

قُلْ انْ کنْتُمْ تُحِبّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعونی یحْبِبْکمُ اللَّهُ وَ یغْفِرْ لَکمْ ذُنوبَکمْ وَ اللَّهُ غَفورٌ رَحیمٌ.

مردم را دعوت میکند که مرا پیروی کنید. تکیهاش روی چیست [که میگوید] دنبال من بیایید، اگر خدا را دوست میدارید از من پیروی کنید. روی حبّ خدا تکیه کرده. یک وقت کسی میگوید تو اگر میخواهی شکمت سیر بشود دنبال من بیا، من را پیروی کن. اگر میخواهی به پست عالی برسی دنبال من بیا. اینجا میگوید اگر خدا را دوست دارید من را پیروی کنید تا خدا هم شما را دوست بدارد. آنوقت خدا شما را دوست میدارد وَ یغْفِرْ لَکمْ ذُنوبَکمْ.

آیه دیگر:

ادْعُ الی سَبیلِ رَبِّک بِالْحِکمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتی هِی احْسَنُ [١].

مردم را به سوی پروردگارت بخوان. اولًا که میفرماید: «به سوی پروردگارت»، جهت حرکت را نشان میدهد: به سوی خدا. با چه ابزار و وسیلهای؟ سه چیز ذکر میکند: یکی حکمت، یکی موعظه حسنه و دیگر جدال به احسن. حکمت یعنی حقایق گویی، استدلال منطقی آوردن. با دلیل منطقی مردم را به سوی خدا دعوت کن. این یک ابزار کارش است. دوم موعظه نیکو، اندرز دادن.

معلوم است که مواردش فرق میکند. در مورد افرادی که سطح تفکر و تعقلشان بالاست حکمت، و در مورد مردمی که تحت تأثیر احساسات خودشان هستند موعظه و اندرز، و مخالفینی که میآیند مجادله میکنند تو هم با آنها به نحو احسن مجادله کن، مغالطه کاری میکنند مغالطه هایشان را به نحو جدال به سبک خودشان به طوری که آنها را محکوم کنی [پاسخ بده.] با آنها جدال کن.

[١] نحل/ ١٢٥.