حکمی که دلت میخواهد. انَّما تَقْضی هذِهِ الْحَیوةَ الدُّنْیا [١] حداکثر این است که این زندگی دنیا را از ما میگیری. بسیار خوب بگیر، از این بالاتر که دیگر نمیتوانی [کاری انجام بدهی.] روح ما را که از ما نمیتوانی بگیری. انّا امَنّا بِرَبِّنا لِیغْفِرَ لَنا خَطایانا وَ ما اکرَهْتَنا عَلَیهِ مِنَ السِّحْرِ ما به پروردگار خود ایمان آوردیم تا از گذشتههای ما بگذرد. از جمله گذشتههای زشتِ کثیف ما همین کارهای جادوگری بود که تو ما را وادار میکردی؛ یک عمر جادوگری کردیم، این کارهای چرند و زشت را کردیم، حالا میخواهیم به سوی پروردگارمان برویم که از گناهانمان و از آن جمله این جادوگریها که به امر تو کردیم بگذرد. وَ اللَّهُ خَیرٌ وَ ابْقی [٢]. انَّهُ مَنْ یأْتِ رَبَّهُ مُجْرِماً فَانَّ لَهُ جَهَنَّمَ لایموتُ فیها وَ لا یحْیی. وَ مَنْ یأْتِهِ مُؤْمِناً قَدْ عَمِلَ الصّالِحاتِ فَاولئِک لَهُمُ الدَّرَجاتُ الْعُلی [٣]. هرکسی مجرم باشد، در جهنمی [خواهد بود] که در آنجا نه مردگی دارد و نه زندگی، چنین حالی، و هر کسی که خدا را در حال ایمان وارد بشود، ایمان داشته باشد و عملش هم صالح باشد، برای اینها درجات بلندی در نزد پروردگارشان هست. جَنّاتُ عَدْنٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْانْهارُ خالِدینَ فیها وَ ذلِک جَزاءُ مَنْ تَزَکی [٤]. بهشتهایی که در آنجا نهرها جاری میشود که برای همیشه خواهند بود (معلوم میشود تبلیغات موسی قبلًا زمینه را کاملًا آماده کرده بوده) و این است پاداش کسی که خودش را پاک کند.

بنابراین در این منظره هم که قرآن از داستان حضرت موسی و سحره نقل کرده، هیچ امر مادی و مطمع مادی سحره را از قطب فرعون به قطب موسی نیاورد. موسی توانست از آن قطب به این قطب بکشاند، با چه قدرتی؟ با قدرت روحی و معنوی، یعنی با قدرت روحی انسانی، یعنی روی مسائلی انسانی تکیه کند و آنها را از آن قطب جدا کند و به قطب خودش بکشاند.

موانع پذیرش دعوت

١. گناه

مسئله دیگر اینکه قرآن چه چیزهایی را مانع پذیرش میداند [٥]؟ یعنی وقتی که مردم را دعوت میکند و عدهای میپذیرند عدهای نمیپذیرند، در منطق خودش چه چیز را مانع میداند؟ اینهایی که تاریخ را مادی تفسیر میکنند قهراً در باب مانعها باز میروند سراغ همین مسائل [طبقاتی]، میگوید بله، این رفیقْ «فلان کس» اینجا کوتاهی کرد، باید ببینیم چه گرایش بورژوازی در او

[١] طه/ ٧٢.[٢] طه/ ٧٣.[٣] طه/ ٧٤ و ٧٥.[٤] طه/ ٧٦.[٥] این هم نکته جالبی است. هریک از اینها اگر انسان بخواهد روی آن کار کند خیلی عجیب از قرآن درمیآید.