نظریه دیگر: گفتهاند که اختلاف ماشین با ابزارهای ساده قدیم در نیروی محرک است. ماشین یعنی آن دستگاهی که نیروی محرّکش انسان نیست شیء دیگر است، و ابزارهای معمولی و ساده یعنی آن که نیروی محرکش انسان است، بنابراین چرخ نخریسی چون با نیروی دست انسان حرکت میکند ماشین نیست اما کارخانههای نخریسی امروز چون با قوه بخار کار میکند یا زمانی با قوه ذغال سنگ و به هرحال با قوه غیر انسان کار میکرده ماشین است. این هم نظریهای است که این آقایان قبول ندارند و نمیشود هم قبول کرد، برای اینکه اگر ما بخواهیم فرق را در نیروی محرکه بگذاریم بگوییم که اگر نیروی محرکه انسان است پس ابزارِ دستی است اگر غیر انسان است ماشین است، ممکن است کسی بگوید غیر انسان هم فرق میکند: در یک جا نیروی محرک آب است مثل آسیابها، در یک جا نیروی محرک باد است مثل آسیابهای بادی که در قدیم بوده، و در یک جا نیروی محرک حیوان است مثل شخم زدن که در شخم زدن آن اسب یا گاو یا الاغ است که به یوغ بستهاند و دارد آن را حرکت میدهد. بنابراین همینطور که انسان با بخار دو ماهیت دارد، هریک از اینها نیز با دیگری فرق میکند، آب باشد یا باد و یا حیوان. پس این نظریه هم نظریه صحیحی نیست.

نظریه سوم : ماشین تفاوت ماهوی دارد

نظریه دیگر نظریهای است که این آقایان دارند که به نظر من بیان روشنی ندارند. میگویند ماشین ماهیتاً [با ابزارهای سابق] فرق میکند، از این نظر که تمام ماشینها در مجموع دارای سه قسمت مختلف هستند با همه اختلافهایی که میان ماشینهای دنیا وجود دارد. یکی دستگاه محرک. هر ماشینی یک دستگاه محرک در درون خودش دارد که این تنها ملاک ماشین بودن نیست. (اینها را کسانی که در مکانیک واردند بهتر میتوانند بیان کنند.) قسمت دوم هر ماشین قسمتی است که این نیروی محرکه را انتقال میدهد از قوه محرکه به آن دستگاه نهایی که کار نهایی را انجام میدهد.

قسمت سوم، آن دستگاه نهایی است که آن کارِ مطلوب را انجام میدهد. بالاخره این ماشین برای یک کار مطلوب و منظور ساخته شده، چنانکه کار نهایی ماشین سواری حرکت کردن است.

مثلًا ما همین قدر میدانیم که هر اتومبیلی یک دستگاهش- که همان موتور است- قوه محرکه را تولید میکند. بعد یک قسمتهای دیگری است که از نوع تسمهها و چرخ دندهها و پیچها و