میگویند بله. آیهای در سوره توبه است، آیه معروف جِزیه اهل کتاب: قاتِلُوا الَّذینَ لا یؤْمِنونَ بِاللَّهِ وَ لا بِالْیوْمِ الْاخِرِ بجنگید با این مردمی که نه به اللَّه ایمان دارند و نه به روز آخر و قیامت. یعنی اینها هم که اسمشان «مذهبی» است [به خدا و قیامت ایمان ندارند.] مشرکین، بدیهی است که مشرک و بت پرست بودند و به قیامت هم اعتقادی نداشتند و خدا را هم که اعتقاد داشتند میگفتند خدا را نباید عبادت کرد، بتها را باید عبادت کرد. اینها هم که به ظاهر خودشان را متدین و پیرو یک پیغمبر میدانند، در واقع هیچ حقیقتی در کارشان نیست، نه به خدا ایمان دارند و نه به یومِ آخر.

وَ لایحَرِّمونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسولُهُ و نه آنچه را که خدا و رسولش تحریم میکنند آنها تحریم میکنند، یعنی ابایی ندارند که همه این تحریمات را بشکنند. وَ لا یدینونَ دینَ الْحَقِ و به دین حق متدین نیستند. آنها چه کسانی هستند؟ مِنَ الَّذینَ اوتُوا الْکتابَ [١] از مردمی که کتاب به آنها داده شده، که روی این مسئله در میان مفسرین بحث است که آیا مِنْ مِن بیانی است یا مِن تبعیضی. اگر مِن بیانی باشد یعنی تمام اهل کتاب اینجور هستند، اصلًا این اهل کتاب در واقع ایمان به خدا و ایمان به یوم آخر ندارند. و اگر مِن تبعیضی باشد یعنی آن گروهی از اهل کتاب که انتسابِ به یک کتاب آسمانی دارند و خودشان را پیرو یک مذهب میدانند ولی در عمل نه به خدا اعتقاد دارند نه به یوم آخر. مصداق بارزش اسرائیلیها هستند. اینها الآن به حسب انتسابات دنیایی میگویند ما یهودی و پیرو مذهب یهود هستیم، در صورتی که اگر [واقعیت] اینها را بشکافی اصلًا بوی مذهب در اینها وجود ندارد، یعنی وقتی که پای مسائل خصوصیشان به میان بیاید نه خدا را قبول دارند نه موسی را و نه روز جزا را. اگر مِنْ مِن تبعیضی باشد معنای آیه این است: آن گروهی از اهل کتاب که خودشان را به یک کتاب آسمانی منتسب میدانند ولی نه به خدا ایمان دارند و نه به قیامت، اینها مثل مشرکیناند، با اینها هم بجنگید.

حال، آقای ابوالعلاء مودودی میخواهد بگوید که آنجا که قرآن میگوید: قاتِلُوا الَّذینَ لا یؤْمِنونَ بِاللَّهِ «به اللَّه ایمان ندارند» یعنی به یک قوّه فرمانروا بر عالم و به آن قدرت قاهره مسلط بر عالم ایمان ندارند. وَ لا بِالْیوْمِ الْاخِرِ یعنی به جزا ایمان ندارند. پس دینِ به معنای تسلط و فرمانروایی را قائل نیستند چون اعتقاد به اللَّه یعنی اعتقاد به فرمانروایی یک ذات اینچنین. به دینِ به معنای جزا هم اعتقاد ندارند. اللَّه میشود معنای اول، الْیوْمِ الْاخِر میشود معنای چهارم. وَ لایحَرِّمونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسولُهُ یعنی شریعت را قبول ندارند. وقتی گفت: لا یؤْمِنونَ بِاللَّهِ به اللَّه ایمان ندارند، یعنی در مقابل اللَّه خضوع ندارند. این، معنی دوم را بیان میکند. پس لفظ «اللَّه» معنی اول را بیان کرده، لفظ «ایمان» معنی دوم را بیان کرده، لفظ «لایحَرِّمونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسولُهُ» معنی سوم را بیان

[١] توبه/ ٢٩.