وجود ندارد، چون مؤمن یعنی کسی که به آنچه پیغمبر میگوید گرایش دارد. حالا اگر در جایی پیغمبری نیامده مؤمنی نیست و به همان دلیل که مؤمنی نیست کافری هم نیست. وقتی که پیغمبری با آیات و بینات (به تعبیر قرآن) به میان مردم میآید اینجاست که مردم از نظر عکس العملی که در مقابل او نشان میدهند دو گروه (و گاهی سه گروه) میشوند: یا مؤمناند یعنی عکس العمل آنها در مقابل او این است که گرایش پیدا میکنند و تسلیم میشوند و قبول میکنند. یا کافرند یعنی از قبول کردن امتناع میکنند و او را انکار و طرد میکنند. و یا احیاناً منافقاند یعنی افرادی هستند که در باطن از گروه کافرها هستند ولی دورویی و دوچهرگی به خرج میدهند و خودشان را به ظاهر از گروه مسلمانها نشان میدهند.

و لهذا در قرآن ما دو جور کفر داریم: کفر حق و کفر ناحق. قرآن در یک جا [به کفر حق] تصریح میکند. (آیات دیگری هم داریم. یک وقت من از المعجم المفهرس چندین آیه پیدا کردم.)

قرآن میگوید هر مؤمنی کافر هم باید باشد چون میگوید: لا اکراهَ فِی الدّینِ قَدْ تَبَینَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَی فَمَنْ یکفُرْ بِالطّاغوتِ وَ یؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَک بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقی [١]. میگوید که همیشه ایمان به اللَّه باید مقرون به کفرِ به طاغوت باشد. این همان کفر حق است. پس کفر یعنی امتناع از قبول چیزی و موضع مخالف در برابر آن گرفتن. فردی کفرِ به اللَّه پیدا میکند، میشود مَنْ یکفُرْ بِاللَّهِ. فردی ایمان به اللَّه و کفرِ به طاغوت پیدا میکند، میشود: مَنْ یکفُرْ بِالطّاغوتِ.

در سوره شعراء هست که فرعون به موسی میگوید: وَ فَعَلْتَ فَعْلَتَک الَّتی فَعَلْتَ وَ انْتَ مِنَ الْکافِرینَ [٢]. اگرچه بعضی مفسرین احتمال میدهند که این کفر به معنای کفر نعمت باشد. البته احتمالش هست ولی احتمال اینکه [معنای آیه این باشد که] تو کافرِ به دین ما هستی [نیز وجود دارد.] همان کفری است که باید هم موسی میداشت. واقعاً فرعون راست میگفته، چون موسی به دین اینها کافر بود.

همچنین اینکه در سوره «قُلْ یا ایهَا الْکافِرون» میفرماید: قُلْ یا ایهَا الْکافِرونَ. لا اعْبُدُ ما تَعْبُدونَ. وَ لا انْتُمْ عابِدونَ ما اعْبُدُ. وَ لا انَا عابِدٌ ما عَبَدْتُمْ. وَ لا انْتُمْ عابِدونَ ما اعْبُدُ. لَکمْ دینُکمْ وَ لِی دینِ [٣]. در واقع روح مطلب برمیگردد به اینکه: ای کافرانِ به دین من، همین طوری که شما کافر به دین من هستید من هم کافر به دین شما هستم. شما هم کافرید من هم کافر. شما کافر به دین من هستید و مؤمن به دین خودتان (اگر راست بگویید)، من مؤمن به دین خودم هستم [و کافر به دین

[١] بقره/ ٢٥٦.[٢] شعراء/ ١٩.[٣] سوره کافرون.