راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٦٦ - توضيح تفاوت ميان دو مقام با مثالى حسّى

مى‌شود نه از راه محسوسات خارجى.

قرآن بصراحت مى‌فرمايد كه تقوا كليد هدايت و كشف است و اين علمى است كه بدون آموختن حاصل مى‌شود. خداى متعال مى‌فرمايد: وَ ما خَلَقَ الله في السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَّقُونَ.«١٠١» خداوند آيات و نشانه‌ها (ى وجود خدا) را به تقوا پيشگان اختصاص داده است و فرموده است: هذا بَيانٌ لِلنَّاسِ وَ هُدىً وَ مَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ.«١٠٢» ابو يزيد و ديگران مى‌گفتند: عالم آن كسى نيست كه مطلبى را از كتابى حفظ مى‌كند و چون محفوظات خود را فراموش كرد جاهل مى‌شود، بلكه عالم كسى است كه علم خود را هر وقت بخواهد بدون درس خواندن و حفظ كردن از پروردگارش مى‌گيرد. و اين همان عالم ربّانى است و به چنين عالمى خداى متعال اشاره فرموده است: آتَيْناهُ رَحْمَةً من عِنْدِنا وَ عَلَّمْناهُ من لَدُنَّا عِلْماً.«١٠٣» با اينكه هر علمى از پيشگاه اوست، ليكن بعضى از علوم به وسيله آموختن مردم است و اين علم لدّنى ناميده نمى‌شود، بلكه علم لدّنى علمى است كه بدون وسيله خارجى مشخّصى از درون دل گشوده مى‌شود. اين بود شواهدى از شرع و عقل و اگر تمام آيات و رواياتى كه در اين مورد وارد شده گرد آيد بيرون از شمار خواهد بود، امّا مشاهده اين حقيقت از راه تجربه نيز بيرون از شمار است و اين حقيقت بر صحابه و تابعين و افراد بعد از آنها آشكار شده است.

مى‌گويم: اين كشف باطنى بر امامان معصوم از اهل بيت (ع) بسيار به ظهور رسيده، چنان كه در اصول كافى كلينى (ره) كتاب الحجّة- و كتاب بصائر الدّرجات محمّد بن حسن صفّار و كتاب الخرايج و الجرايح راوندى و كتاب كشف الغمّه اربلى و ديگر كتب تصنيف شده آمده‌