راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٣ - شرح معناى نفس، روح، عقل، قلب، و آنچه مقصود از آنهاست

دل و در دل مى‌درخشد مواظبت نكند از كسانى است كه خداى متعال درباره‌اش مى‌فرمايد: وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا الله فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ.«١»

بنابراين شناختن دل و حقيقت اوصاف آن ريشه دين و شالوده راه رهروان (طريق حقّ) است.

چون در نخستين جزء اين كتاب از بررسى و نگرش امور مربوط به اعضاى بدن كه عبارت از عبادتها و عادتها يعنى علم برون بود فراغت يافتيم و وعده داديم كه در جزء دوم، صفات هلاك كننده و نجات دهنده را كه علم درون است شرح دهيم، ناگزيريم دو كتاب را پيش از آن بياوريم:

١- كتابى در شرح شگفتيهاى دل و اخلاق آن ٢- كتابى در چگونگى تمرين دادن دل و پاكيزه ساختن اخلاق آن پس از آن به شرح صفات هلاك كننده و نجات دهنده مى‌پردازيم.

اينك در مورد شرح شگفتيهاى دل با استفاده از چند مثال مطالبى را نقل مى‌كنيم كه به فهم نزديك باشد، زيرا اگر اخلاق و شگفتيهاى دل و رازهاى درونى آن را كه در زمره عالم ملكوت است بروشنى بيان نشود فهم بيشتر مردم از درك آن ناتوان مى‌شود- توفيق از خداست-.

شرح معناى نفس، روح، عقل، قلب، و آنچه مقصود از آنهاست‌

بايد دانست كه واژه‌هاى ياد شده چهار اسم است كه در اين بابها به كار مى‌رود و در ميان علماى بزرگ كسانى كه بر شناخت اين نامها و اختلاف معانى و حدّ و مسمّاهاى آنها احاطه داشته باشند، اندكند. منشأ بيشتر اشتباهات، نا آگاهى به معناى اين اسمها و مشترك بودن آنها در بين مسمّاهاى گوناگون است. ما معانى اين اسمها را تا آنجا كه به هدفمان مربوط مى‌شود شرح مى‌دهيم.

نخستين لفظ، لفظ «قلب» است‌

كه در دو معنى به كار مى‌رود: