آورده و به برادر دينى خود بدگمان شود و مقصود اين است كه در دل بر بدى ديگران حكم كند. امّا آنچه (ناخود آگاه) به دل خطور مى‌كند و در نفس پديد مى‌آيد (حديث نفس) بخشوده شده است، بلكه شك بردن نيز مورد عفو است، و آنچه مورد نهى واقع شده گمان بد بردن است و آن عبارت است از آنچه نفس بدان اعتماد مى‌كند و دل به آن مايل مى‌شود. خداى متعال فرموده است: اجْتَنِبُوا كَثِيراً من الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ.«٢٦٩» علّت حرام بودن بدگمانى اين است كه جز داناى امور غيبى (خدا) هيچ كس از اسرار دلها آگاه نيست. بنابراين نبايد به ديگرى نظر بد داشته باشى مگر بدى او بر تو آشكار شود و احتمال تأويل نرود.

در اين صورت نمى‌توانى به آنچه ديده‌اى و دريافته‌اى معتقد نشوى، ولى اگر آنچه را به چشم نديده و با گوشت نشنيده‌اى در دلت قرار گيرد فقط شيطان در دلت افكنده است و شايسته است او را تكذيب كنى چرا كه شيطان فاسق‌ترين فاسقهاست. خداى متعال فرموده است: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ«٢٧٠» بنابراين تصديق ابليس جايز نيست و اگر آنجا قرينه‌اى باشد كه بر فساد (شخص) دلالت كند و احتمال خلاف آن را بدهد جايز نيست آن را تصديق كند، اگر چه فاسق انتظار دارد در خبرى كه مى‌دهد تصديق شود ولى شما نبايد او را تصديق كنيد، تا آنجا كه اگر كسى را ببويند و بوى شراب از دهانش بيابد نمى‌توان او را حدّ زد، زيرا ممكن است شراب را در دهان چرخانده و آب دهانش را انداخته است و آن را نياشاميده يا به جبر او را به نوشيدن شراب واداشته باشند. تمام اين موارد امكان‌پذير است، از اينرو جايز نيست انسان قلبا آن را تصديق كند و با استناد به آنها به مسلمان گمان بد ببرد.

پيامبر (ص) فرمود: «خدا خون و مال و آبروى مسلمان و گمان بد بردن به او را

«٢٦٩» حجرات / ١٢: اى كسانى كه ايمان آورده ايد! از بسيارى گمان ها بپرهيزيد، چرا كه بعضى از گمان ها گناه است .

«٢٧٠» حجرات / ٦: اى كسانى كه ايمان آورده ايد اگر شخص فاسقى خبرى براى شما بياورد درباره آن تحقيق كنيد مبادا به گروهى از روى نادانى آسيب برسانيد.