راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٥ - توضيح خاصيّت قلب براى آدمى

اگر مرز مملكت را از دست بدهد و رعيّت خود را مهمل گذارد، در هنگام ملاقات با حق تعالى ذات حق كارش را نكوهش مى‌كند و از او كيفر مى‌گيرد و در روز قيامت به او گفته مى‌شود: «اى شبان بد، گوشت خوردى و شير نوشيدى و گمشده را بر نگرداندى و استخوان شكسته را التيام ندادى امروز انتقام او را از تو مى‌گيرم- چنان كه در حديث وارد شده است»«١٨» پيامبر (ص) در گفتارش:

«از جهاد اصغر به جهاد اكبر بازگشتيم»«١٩» به اين جهاد نفس اشاره فرموده است.

مثال سوّم: عقل همانند شكارچى سواركار است و شهوتش همانند اسب او و خشمش مانند سگ او. پس وقتى كه سوار كار ماهر و اسبش تمرين كرده و سگش تعليم ديده باشد سزاوار موفقيّت است امّا وقتى سوار كار بى‌شعور و اسب چموش و سگ گزنده باشد نه اسبش مطيع اوست و نه سگش، چنين سواركارى سزاوار هلاكت است، چه رسد كه به مطلوب خود نايل شود. بى‌شعورى سوار كار مثلى براى نادانى انسان و كمى حكمت و بصيرت او و چموشى اسب مثلى براى غالب شدن شهوت بر اوست، بويژه شهوت زنبارگى و شكمبارگى، و عقور بودن سگ مثلى براى سلطه و غلبه خشم بر اوست.

توضيح خاصيّت قلب براى آدمى‌

بدان كه خداوند تمام آنچه ياد كرديم علاوه بر انسان به ديگر حيوانات نيز عطا فرموده است حيوانات هم شهوت و خشم و حواس ظاهرى و باطنى دارند حتى گوسفند گرگ را با چشم خود مى‌بيند و در دل از دشمنى او آگاه است و از او مى‌گريزد و دريافت درونى همان است. بنابراين آنچه ويژه قلب انسان است و به خاطر آن از ارج و شرافتى بسيار برخوردار است و شايستگى تقرّب به خدا را